ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ଶତଶଃ ବନସ୍ପତି, ସେମାନେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଲତାରେ ଶୋଭିତ । କିଛି ଗଛ ହାତୀମାନଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଚପଟିଯାଇଥିଲେ, କିଛି ମନ୍ଦ୍ରିଲା ମଙ୍ଗାମାନେ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଗଛ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କୁହୁକିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା । ଏପରି ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କମଳନୟନ ରାମ, ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏଠାର ଗଛମାନେ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ, ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ମନସ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ମହିମାମୟ ।” ସେଉଁଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ଜଗତରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ କ୍ଲାନ୍ତି କୁ ଦୂର କରେ । ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଘନ ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇଛି, ଚାମର ଚିରା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶାନ୍ତ ହରିଣମାନେ ଚରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କୁହୁକିରେ ମଞ୍ଜୁଳ । ଏହି ଋଷି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଶୀଭୂତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶରଣ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏହି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ ପାଉଥିଲେ, ଦେଖିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏଠାରୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ପରେ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଭୂତପିଶାଚମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶତ୍ରୁତା ହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତିନି ଲୋକରେ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ କ୍ରୂର କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଜୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ମହାବଳୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବଢ଼ିନଥିଲେ । ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମହାନ ଆଶ୍ରମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶିଷ୍ଟ ହରିଣମାନେ ତାଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି । ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ, ସଦା ଭଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳେ ଲିନ, ଆମେ ଯେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଛୁ, ସେ ଆମକୁ ଉତ୍ତମ ସହଯୋଗ ଦେବେ । ଏଠି ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ପୂଜା କରିବି, ହେ ଶାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠି ଆମର ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ଦିନଗୁଡ଼ିକ କଟାଇବି । ଏଠି ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ମହାର୍ଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି । ଏଠି କୌଣସି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କ୍ରୂର, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ବସିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ମୁନିଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏପରି । ଏଠି ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ପକ୍ଷୀମାନେ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରି ଧର୍ମରେ ଲିନ ହୋଇ ରହନ୍ତି । ଏଠି ମହାତ୍ମା ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ରଥରେ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ନୂତନ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ଏଠି ଦେବତାମାନେ ଯଦି ମଙ୍ଗଳମୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଯକ୍ଷତ୍ୱ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲୁ; ଆପଣ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠି ଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଆମ ଆଗମନ ସୂଚନା ଦିଅ । (ଏଠି ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ।) ଏଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଭ୍ରାତା, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: “ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା ସହ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି । ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯଦି ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କ କାନରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ଆମେ ମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମ ନିବେଦନ କରନ୍ତୁ ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାପସ କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁନିଙ୍କୁ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା କହିଲେ । ଶିଷ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ଯେଉଁଠି ତିନି ତାପସ୍ୟାରେ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ସୀତା ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଏହି ଭାଇମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ମହିଳା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆଜି ରାମ ମୋ ଦର୍ଶନକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପ୍ରତୀକ୍ଷା ଥିଲା; ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ ।” ଶିଷ୍ୟ ଶିର ନମାଇ, “ଯଥାସ୍ତୁ” କହି, ତ୍ୱରିତ ବାହାରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ରାମ କିଏ? ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ ।” ତା’ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇ ଗଲେ । ସେଉଁଠି ଶିଷ୍ୟ ଆଦର ସହିତ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ଏବଂ ଉଚିତ ରୀତିରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅନ୍ତରେ ନେଇଗଲେ । ତେବେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ହରିଣମୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ସେ ଥିଲା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ । ସେ ଦେଖିଲେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ବତ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), ଭଗ, କୁବେରଙ୍କ ନିବାସ । ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ବାୟୁ, ତଥା ନୂସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ । ଏହିପରି ଗାୟତ୍ରୀ, ବସୁମାନେ, ସର୍ପରାଜ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ । ଏପରି ଭାବେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ ହେଲେ ।