ଏହି ଘଟଣାବଳୀ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ଏକ ରାତିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଶୁଣି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ, ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନିସ୍କ୍ରିୟ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭା ଜନ୍ମି, ସେ ତାହାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଠି ଏକ ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ବଡ଼ କୃପା ଦେଖାଇଥିଲେ। ଏହି କଥା ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଥିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ଆସିଗଲା। ରାମ ତାଙ୍କର ଭାଇ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ରାଘବ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେଠାରେ ମୂଳଫଳ ଭୋଜନ କରି ରାତିଟିଏ କାଟିଲେ। ପରଦିନ ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରେ, ରାଘବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି କାଟିଛି, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି।" ତାଙ୍କୁ "ଯାଅ" ବୋଲି ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଅରଣ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ। ପଥେ ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ବନ୍ୟ ଧାନ, କଠଳ, ଶାଳ, ବଞ୍ଜୁଳା, ତିନିଶ, ଚିରିବିଲ୍ୱ, ମଧୂକ, ବିଲ୍ୱ ଓ ତିନ୍ଦୁକ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଗଛ ଫୁଲ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, କିଛି ହାତୀଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡରେ ଚକ୍କର ମାରିଥିଲେ, କିଛି ମାଙ୍ଗଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚମକିଉଠିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ତାପରେ କମଳନୟନ ରାମ, ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠାର ଗଛମାନେ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତ, ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ଶୁଦ୍ଧମନା ମହାମୁନିଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ଏହି ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କ୍ଲାନ୍ତ ଯାତ୍ରୀଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ।" "ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଘନ୍ଧୁଆ ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇଛି, ଛାଲ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୃଗମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଛି। ଏଠାରେ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଁଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଶୀଭୂତ କରି, ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ, ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ଯେତେବେଳେଠାରୁ ଏହି ଦିଗ ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହେଲା, ସେତେବେଳେଠାରୁ ରାତିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶତ୍ରୁବିହୀନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନିଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତିନି ଲୋକରେ ମହିମା ଅଛି, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ଦିରା ଏହାକୁ ଜୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥ କେବେ ବାଧା ହେବା ନାହିଁ, କାରଣ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ଆରମ୍ଭରୁ ବଢ଼ି ନଯାଏ। ଏହି ହେଉଛି ଦୀର୍ଘାୟୁ, କର୍ମପ୍ରଶଂସିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଷ୍ଟ ମୃଗମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।" "ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସଦା ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ନିବେଶିତ; ଆମେ ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ସେ ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିଳନ ଦେଇବେ। ଏଠାରେ ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି, ହେ ସୁମ୍ୟ, ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟବାସର ଶେଷ ଦିନ କାଟିବାକୁ ଚାହେଁ।" "ଏଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଋଷିଗଣ, ସମସ୍ତେ ଅଳ୍ପାହାର କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ କୌଣସି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କ୍ରୂର, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହି ମୁନିଙ୍କର ଏମିତି ସ୍ୱଭାବ।" "ଏଠାରେ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଳ୍ପାହାର କରି, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ଲିନ। ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ନୂତନ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।" "ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ, ତେବେ ଯକ୍ଷତ୍ୱ, ଅମରତ୍ୱ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଆମେ ଆଶ୍ରମ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ହେ ସାଉମିତ୍ରି, ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠାରେ ଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ମୋ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଦିଅ।" ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କହିଲେ, "ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେବାନିଷ୍ଠ ଓ ଅନୁଗ୍ରହଶୀଳ।" "ଆମେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଘୋଷଣା କର।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ବୀ "ଯଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି, ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁନିଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତିନି ତାପସ୍ୟାରେ ଅଚଳ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ସଂହାରକ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ କର୍ମ ଉପଯୁକ୍ତ, ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଶୁଣି, ମୁନି ଜାଣିଲେ ଯେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗମନ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଆଗମନ ହେଲା।