ଏଠି ଏକ ସମୟର କଥା, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଦୁଇ ଦାନବ ଭାଇ—ବାତାପି ଏବଂ ଇଲ୍ବଳା—ଏଠି ବସୁଥିଲେ । ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଥିଲେ । ଇଲ୍ବଳା ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶ ଧରି, ମିଥ୍ୟା କଥା କହି, ନିର୍ମମ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଇର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ବାତାପିକୁ ଏକ ଛାଗର ଆକାର ଦେଇ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିୟମ ମୁତାବକ୍ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଭୋଜନ କରି ଶେଷ କଲେ, ଇଲ୍ବଳା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଥିଲେ—"ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ!"। ତା'ପରେ, ବାତାପି ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ଡାକ ଶୁଣି, ଛାଗ ଭଳି ମେମେ କରି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରୁ ବାହାରିଆସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଚିରି ଦେଉଥିଲେ । ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଉପାୟରେ, ସେମାନେ ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ମମ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ତେଣୁ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନର ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ସେଇ ମହାସୁର ବାତାପିଙ୍କୁ ଖାଇ ଶେଷ କରିଦେଲେ । ଭୋଜନ ପରେ, ଇଲ୍ବଳା ଦାନବ ପୁଣି ନିୟମ ମୁତାବକ ପାଣି ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଡାକିଲେ—"ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ!" । ସେତେବେଳେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ—"ତୁମର ରାକ୍ଷସ ଭାଇ, ଛାଗ ଆକାରରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପଚିତ ହୋଇ, ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେ କେମିତି ବାହାରିପାରିବେ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଇଲ୍ବଳା ରାତ୍ରିଚର ଦାନବ ରାଗରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । କିନ୍ତୁ, ସେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଶ୍ଟ ହେଲେ । ଏହି ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କୃପାବଶତଃ ଘଟିଥିଲା, ଏହି ହରିତ ଜଳାଶୟ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏହି ଭାଇମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି । ଏପରି ଉପଖ୍ୟାନ କହୁଥିବା ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସଂଧ୍ୟା ବେଳା ଆସିଗଲା । ତା'ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହ ବିଧିମତ ଭାବେ ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରି, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ମୁନି ଉଚିତ ଭାବରେ ସ୍ୱାଗତ କରି, ରାଘବ ଏଠି ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ରାତିଟିଏ ଶାନ୍ତିରେ କାଟିଲେ । ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରେ, ରାଘବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ—"ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରାତି ଶାନ୍ତିରେ କାଟିଲି । ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି ।" ତାଙ୍କୁ "ଯାଅ" ବୋଲି ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଦିଆଯାଇଥିବା ପଥ ଧରି ଅରଣ୍ୟ ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ ବନ୍ୟ ଧାନ, କଠଳ, ଶାଳ ଗଛ, ବଞ୍ଜୁଳା, ତିନିଶ, ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୂକ, ବିଲ୍ବ ଓ ଟିଣ୍ଡୁକ ଗଛ ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଅରଣ୍ୟ ଗଛ ଫୁଲ ଲତା ରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ । କିଛି ଗଛ ହାତୀର ସୁଣ୍ଡରେ ପିସିଯାଇଥିଲେ, କିଛି ମାଙ୍ଗୁଡ଼ିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଶତଶଃ ଗଛ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲେ । ତା'ପରେ, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା, ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇଥିବା, ପ୍ରତାପୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦେଖ, ଏଠାର ଗଛମାନେ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ରରେ ଭରିଛି, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ । ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି ।" "ଏହି ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନାମରେ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି—ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୁଏ । ଅରଣ୍ୟ ଘନ ଧୂଆଁରେ ଭରିଛି, ବାର୍କ ଚିରା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୃଗ ଦଳରେ ଶାନ୍ତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଛି ।" "ସେ ମହାମୁନି, ଯିଏ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଁନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦମନ କରି, ତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶରଣ ସ୍ଥଳ କରିଥିଲେ । ଏହି ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି—ଦେଖିପାରିବା ଯଦିଓ ସେମାନେ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।" "ଏହି ଦିଗ ମହାପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହେବାଠାରୁ, ତା'ପରୁ ରାତ୍ରିଚର ଜନମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛି ଏବଂ କୃର କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ଏଠି ଅଦମ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ।" "ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ସଦା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆଉ ବଢ଼ୁନାହିଁ । ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶିଷ୍ଟ ମୃଗମାନେ ଯେଉଁଠି ସେବା କରନ୍ତି ।" "ସେ ଧର୍ମିକ ମୁନି, ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ସଦା ସଦ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ; ଆମେ ଯେଉଁଠି ଆସିଛୁ, ସେଠି ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଇ ଏକତ୍ର କରିବେ ।" "ଏଠି ମୁଁ ଏହି ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ହେ ମୃଦୁଭାଷୀ, ଏଠି ଆମର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅରଣ୍ୟବାସ କାଟିବି ।" "ଏଠି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ନିୟମିତ ଆହାରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ସଦା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି ।" "ଏଠି କୌଣସି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କୃର, ଧୂର୍ତ୍ତ ବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ମୁନିଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏପରି ।" "ଏଠି ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ନିୟମିତ ଆହାରରେ ଧର୍ମ ପୂଜାରେ ଲିନ୍ ହୋଇ ରହନ୍ତି ।" "ଏଠି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ନୂତନ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ।" "ଏଠି ଦେବତାମାନେ ଯକ୍ଷତ୍ୱ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଅର୍ପଣା ସହ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।" "ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠି ମୁନିଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ, ମୁଁ ଶୀତା ସହ ଏଠିକୁ ଆସିଛି ।