ଏଠାରେ ଓ ସେଠାରେ ଜମା ହୋଇଥିବା କାଠର ତଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଦର୍ଭା ଘାସ ମଣିକଟି ରତ୍ନ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ କେହି କଟି ଛାଡିଦେଇଥିଲେ। ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଘନ ମେଘର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆଶ୍ରମର ଅଗ୍ନିର ଧୂଆଁ ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମ ଋଷିମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜେ ତୋଳିଥିବା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ମୁଁ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ କଥା ଶୁଣିଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ। ସେ ଭାଇ, ଯିଏ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଶ କରି ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନିରାପଦ କରିଥିଲେ। ଏଠି, କେତେବେଳେ, କ୍ରୂର ଦୁଇ ଦାନବ ଭାଇ—ବାଟାପି ଓ ଇଲ୍ବଳା—ଏଠି ରହୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରୁଥିଲେ। ଇଲ୍ବଳା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଡାକୁଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ପରେ, ସେ ନିଜ ଭାଇ ବାଟାପିକୁ ଏକ ଛାଗ ରୂପେ ପରିଣତ କରି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଉଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ଇଲ୍ବଳା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କୁହୁଥିଲେ: “ବାଟାପି, ବାହାରିଆ!” ସେତେବେଳେ, ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାଟାପି ଛାଗ ପରି ମେମେ କରି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦେହ ଫାଡ଼ି ବାହାରିଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ, ସେମାନେ ଅନେକ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ନିର୍ମମ ଭାବେ ହନନ କରିଥିଲେ। ପରେ, ଦେବମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାହା ସହିତ ବଡ଼ ଦାନବ ବାଟାପିକୁ ଖାଇଦେଲେ। ଏଉଁପରି, ଇଲ୍ବଳା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପରେ ପାଣି ଦେଇ, ନିଜ ଭାଇକୁ ପୁନି ଡାକିଲେ: “ବାଟାପି, ବାହାରିଆ!” ସେତେବେଳେ, ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯିଏ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପଚାଯାଇଛି, ଯାହା ବଘା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲା, ସେ କିପରି ବାହାରିପାରିବ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇଲ୍ବଳା ରାତ୍ରିଚର ଦାନବ ରାଗରେ ମୁନି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ସେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ଅଗ୍ନି ତେଜରେ ଇଲ୍ବଳା ପୁରା ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଅଶ୍ରମ, ଝିଲି ଓ ଅଟବୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏପରି ଗଳ୍ପ କହିବା ସମୟରେ, ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ଆସିଗଲା। ସଠିକ୍ ଭାବେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ଦୁଇଭାଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ମୁନି ଉପଯୁକ୍ତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ବାଗତ କଲେ, ତାପରେ ରାଘବ ଶେଷ ରାତି ମୂଳ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ସେ ରାତି କଟିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା। ତାପରେ ରାଘବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଏଠି ଆମେ ସୁଖରେ ରାତି କଟାଇଛୁ। ଏବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛୁ।” ମୁନି 'ଯାଅ' ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଦର୍ଶିତ ପଥେ ଅଟବୀ ଅବଲୋକନ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ପଥରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଧାନ, କଣ୍ଥାଳ, ଶାଳ, ବଞ୍ଜୁଳା, ତିନିଶ, ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୂକ, ବିଲ୍ବ ଓ ତିନ୍ଦୁକ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ଶତଶଃ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ ଫୁଲ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। କିଛି ହାତୀଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡରେ ଚାପିଦିଆଯାଇଥିଲା, କିଛି ବାନରମାନେ ଚଢ଼ି ଚମକୁଥିଲେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଦମସ୍ତ ଡାକରେ ଅଟବୀ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ତାପରେ କମଳନୟନ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏଠି ଗଛମାନଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଚମକ ଅଛି, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତ, ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ। ସେ ନିଜ କର୍ମରେ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ, କ୍ଲାନ୍ତ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଶ୍ରମ ହରିନେଇଥିବା ସ୍ଥାନ। ଅଟବୀ ଘନ ଧୂଆଁରେ ଭରିଥିଲା, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ହରିଣମାନେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚରୁଥିଲେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମନମୁଗ୍ଧ କରୁଥିଲା। ସେ ମୁନି ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଶ କରି, ନିଜ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନିରାପଦ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କର, ଯାହାର ପ୍ରଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଦେଖିଯାଏ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରୁ ଏହି ଦିଗ ଧର୍ମମୟ ମୁନି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରାତ୍ରିଚରମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦ୍ୱେଷ ହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନାମରେ ବିଶ୍ୱେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦଳିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମାର୍ଗ ବାନ୍ଦ କରିବାକୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆଉ ବଢ଼ିନଥିଲା। ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶିଷ୍ଟ ହରିଣମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି, ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସଦା ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଆମେ ଯେଉଁଠାରେ ଆସିଛୁ ତାହା ସେ ଆମକୁ ଦେଇଯିବେ। ଏଠି ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ଓ ସୁମୁଖି, ଏଠି ଆମର ଅବଶିଷ୍ଟ ବନବାସ କଟାଇବି। ଏଠି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ମହାର୍ଷିମାନେ ସବୁଏ ଅନୁଶାସିତ ଆହାର କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ ଅଛନ୍ତି।