ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପଥରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ ରାମ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ଭାଇ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହି ଆଶ୍ରମ ହେବ।" ଯିଏକି ଏଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ନମିଯାଇଛି, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଆମେ ଏହା ଦେଖିଛୁ। ବାୟୁ ଆନ୍ତିଅଛି ତୀବ୍ର ପିପ୍ପଳୀ ଗୁଁଜର ପକ୍କ ଫଳର ଗନ୍ଧ। ଏଠାରେ ସେଉଁଠି ଶୂଷ୍କ କାଠ ଓ ଦର୍ଭା ଘାସ ରାଶି ରାଶି ହେଇ ପଡ଼ିଛି, ଯାହା କ୍ୟାଟସ୍ ଆଖି ମଣିର ପରି ଚମକୁଛି। ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଘନ କଳା ମେଘର ଶିଖର ପରି ଆଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି। ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ନିଜେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ଫୁଲ ଦେଇ ନିଜ ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।" "ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଁଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ। ସେ ଭାଇ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଶ କରି, ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକଥା କୁହାଯାଏ, କ୍ରୂର ଦ୍ୱିଭୂଜ ଦାନବ ଭାଇ-ଭାଇ ଭାବେ ବାତାପି ଓ ଇଲ୍ବଳା ରହୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରୁଥିଲେ। ଇଲ୍ବଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ଚତୁର ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ପରେ, ଭାଇଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ବାତାପିଙ୍କୁ ମେଷ ରୂପ ଦେଇ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଖାଇଁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଭୋଜନ ଶେଷ କରୁଥିଲେ, ଇଲ୍ବଳା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କୁହୁଥିଲେ, 'ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ!' ଏହି ଡାକ ଶୁଣି, ବାତାପି ମେଷର ମେଁମ୍ବା ଧ୍ୱନି କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକର ଦେହ ଫାଟି ଚିରି ବାହାରିଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୁଇ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରାକ୍ଷସ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିଦେଉଥିଲେ।" "ପରେ, ଦେବମାନେଂକ ଅନୁରୋଧରେ, ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେହି ମହାଦାନବକୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କଲେ। ତାପରେ, 'କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା' ବୋଲି କହି, ହାତ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ଇଲ୍ବଳା ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଡାକିଲେ, 'ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ!' ଏହିବେଳେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ହସି ହସି କହିଲେ, 'ଯିଏ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପାଚିଯାଇଛି, ଯମଲୋକକୁ ଗଲା, ସେ କେମିତି ବାହାରିପାରିବ?' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇଲ୍ବଳା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ଅଗ୍ନିରେ ସେ ପୁଡ଼ି ଭସ୍ମ ହେଲେ।" "ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯାଁଠି ଜଳାଶୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ ରହିଛି, ଏଠି ସେଇ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାବଶତାରେ।" ଏହିପରି ଗଳ୍ପ କହିକି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ଚାଲିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳ ଆସିଗଲା। ତାପରେ ଦୁହେଁ ଭାଇ ନିୟମିତ ଭାବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଋଷି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ରାମ ତାଁଠାରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ସେଇ ରାତି କାଟିଲେ। ପରେ ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ରାମ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ମୁଁ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତିରେ ରାତି କାଟିଛି। ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି।" ଋଷି 'ତୁମେ ଯାଉ' ବୋଲି ଅନୁମତି ଦେଲେ, ରାମ ଦେଖାଇଦିଆ ପଥ ଅନୁସରି ଅରଣ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ବନ୍ୟ ଧାନ, କଠଳ, ଶାଳ, ବଞ୍ଜୁଳା, ତିନିଷ, ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୂକ, ବିଲ୍ବ, ତିନ୍ଦୁକ ଓ ଅନେକ ଗଛ। ଶତାଧିକ ଅରଣ୍ୟ ଗଛ ଫୁଲ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଥିଲା। କିଛି ଗଛ ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡରେ ଚୁରାଯାଇଥିଲା, କିଛି ମାଙ୍କଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଗଛ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ତେବେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର କମଳ ଦେଖା, ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠିର ଗଛ ଗୁଡ଼ିକର ପତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ମୃଦୁ, ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ। ବିଶ୍ୱଖ୍ୟାତ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଯାହା କ୍ଲାନ୍ତ ଯାତ୍ରୀଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ। ଅରଣ୍ୟ ଘନ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଚାଲି ପୋଶାକ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୃଗ ଦଳରେ ଶାନ୍ତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଛି।" "ସେଇ ମହାପୁରୁଷ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦିଗ ରାକ୍ଷସମାନେଂକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏଠାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରୁନଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ଦିଗ ଧର୍ମିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଲା, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଜନମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶତ୍ରୁତାହୀନ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ନାମରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେଂକୁ ବିଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ଅଟକେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଞ୍ଜଳିରେ ବଢ଼ିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।" "ଏହି ହେଉଛି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କର୍ମଖ୍ୟାତ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଷ୍ଟ ମୃଗମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ମହାପୁନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୟା ଓ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।