କକୁତ୍ସ୍ଥ କୁଳର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ରାମ, ତପସ୍ବୀ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ କହିଲେ: “ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି।” ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ସଦା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି? ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋ ହୃଦୟରେ ବଡ ଇଚ୍ଛା ଅଛି—ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ସ୍ବୟଂ ଏହି ମହାନ ମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ ଦଶରଥ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି। ରାଘବ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଯିବା; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରସ୍ନ କରିଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ରାମ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରୁ ଚାରି ଯୋଜନା ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯିବା; ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ସେଠା ଅଧିକ ଖୋଲା ଅଞ୍ଚଳ, ପିପ୍ପଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ବହୁ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ପ୍ରଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ମନୋହର। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ନିର୍ମଳ ଜଳର ହ୍ରଦ ଅଛି, ହଂସ, କଂଜ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଚରିବାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ବିତାଇ, ପ୍ରଭାତେ ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅରଣ୍ୟର କୋନା ଅନୁସରି ଆଗକୁ ବଢିବା। ସେଠାରୁ ଏକ ଯୋଜନା ଚାଲିଲେ, ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା; ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅନେକ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅତି ମନୋହର। ଏଠାରେ ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତୁମେ ଖୁସି ହେବା, କାରଣ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଥିବା। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ମହାନ ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛ, ତେବେ ଆଜି ଏହି ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କର। ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଯାତ୍ରାରେ ତିନିଜଣେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ, ମেঘପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପାହାଡ଼, ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଦେଖିଲେ। ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ଦେଖାଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରି ସହଜରେ ଚାଲିଲେ, ଏବଂ ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଏହି ମହାନ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ। ଯିଏଁ ଆମେ ଆଗକୁ ଚାଲିଲୁ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ହଜାର-ହଜାର ଗଛ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ଭୂମିକୁ ଝୁକିଯାଇଛି। ଏଠାରୁ ହଠାତ୍ ହବାରେ ପିପ୍ପଳ ଫଳର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗନ୍ଧ ଆସୁଛି। କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଜଉ ଚଉଁ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଦର୍ଭା ଘାସ କଟି ରଖାଯାଇଛି। ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କଳା ମେଘର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି—ଏହା ଆଶ୍ରମ ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ। ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ ଦ୍ୱିଜ ମୁନିମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ସ୍ବୟଂ ତଳିଥିବା ଫୁଲ ଉପହାର ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଆଶ୍ରମ ନିଶ୍ଚୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ, ଯେପରିକି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ କହିଥିଲେ। ସେ ଭାଇ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦମନ କରି, ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିରାପଦ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ କେବେ ଦୁଇ ଭାଇ ଦୁଷ୍ଟ ଅସୁର ଭାତାପି ଓ ଇଲ୍ବଳା ବସୁଥିଲେ, ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଇଲ୍ବଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚତୁର ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବକ ଭାତାପିକୁ ମେଁଡା ରୂପ ଧାରଣ କରାଇ, ଏହି ମେଁଡା ମାଂସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇ ଶେଷ କରିବା ପରେ, ଇଲ୍ବଳା ଚିତ୍କାର କରି କହୁଥିଲେ, “ଭାତାପି, ବାହାର ଆସ!” ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାତାପି ମେଁଡା ଭାବେ ମେମେ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେର ଶରୀରକୁ ଫାଟି ବାହାରିଯାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଦୁଇ ମାଂସଭୋଜୀ ଅସୁର ଆକାର ବଦଳିବାର ଶକ୍ତିରେ ହଜାର-ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଃସଂକୋଚରେ ମାରିଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲାପରେ, ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନୁଭବ କରି, ଭାତାପିକୁ ଖାଇ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହି ସଂଘାତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବକ ଇଲ୍ବଳା ଜଳ ଦେଇ, “ଭାତାପି, ବାହାର ଆସ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଏବେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ହସି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହତ୍ୟାକାରୀ ଭାଇକୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ଭାତାପିକୁ ମେଁଡା ରୂପରେ ଖାଇ ଯମ ଲୋକକୁ ପଠାଇଛି, ସେଉଁଠିଠାରୁ କିପରି ବାହାରିପାରିବ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ବିବେକ କରି, ଇଲ୍ବଳା ରାଗରେ ଋଷି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିର ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହି ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଏହି ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଶୋଭିତ; ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଦୟାରେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଏପରି ଗପ କହିବା ସମୟରେ ସାଉମିତ୍ରୀ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ସଂଧ୍ୟା ହୋଇଗଲା। ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରି, ଭାଇ ସହିତ ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।