ରାଘବ ତିନି ମାସ ଓ ଆଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ମଧୁର ଏକତାରେ ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ଏବଂ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ରାଘବ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ପୁଣିଥରେ ସେ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେଠାରେ କିଛି ଦିନ ରହି, ରାମ ଆଦର ସହିତ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ବସି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁନିବର, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବସନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ବିପୁଳ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି ତାହା ମୋତେ ଜଣାନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ, ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ହୃଦୟରେ ବଡ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଯେ, ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରିବି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରା କଥା ଶୁଣି, ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁନି ଖୁସି ହେଇ ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି। ରାଘବ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଆଜି ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମୋତେ ପଚାରିଛ। ଏଯାଁଠାରୁ ଚାରି ଯୋଜନା ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯିବା, ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ମୁଖ୍ୟତଃ ଖୋଲା ଜମି, ଯେଉଁଠି ପିପ୍ପଳ ଗଛ, ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ, ଏବଂ ନାନା ପକ୍ଷୀର କୁହୁକା ଶୁଣାଯାଏ। ସେଠି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ଭରିଥିବା ଅନେକ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ, ହଂସ, କଦମ୍ବ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ ଏକ ରାତି ବିତାଇ, ପ୍ରଭାତରେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟର ଧାର ଧରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା। ଏକ ଯୋଜନା ଚାଲିଲେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ସେଠାର ଅରଣ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, ଅନେକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠି ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ତୁମେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ଖୁସି ହେବେ, କାରଣ ସେଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଅଛି। ଯଦି ତୁମେ ସେଇ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଡିଠି କରିଛ, ତେବେ ଆଜି ଏହି ଯାତ୍ରା ପ୍ରତି ମନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କର।” ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଯାଞ୍ଚ ପଥରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ, ମେଘ ସଦୃଶ ପାହାଡ଼, ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପଥରେ ସେମାନେ ସୁବିଧାଜନକ ଭାବେ ଚାଲିଲେ। ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ। ଏଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ନମିଯାଇଛି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରୁ ପକ୍କା ପିପ୍ପଳ ଲଙ୍କାର ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ଭାସୁଛି। କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଜଳା ଲକଡ଼ି ଏବଂ ବିଲ୍ବ ଶୁଷ୍କ ଦର୍ଭା ଘାସ, ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମଣିସଦୃଶ ଅଭାସ ଦେଉଛି, ଚାରିପାଖରେ ପଡ଼ିଛି। ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମେଘ ଶିଖର ସଦୃଶ ଧୂଁଆଁ ଉଠୁଛି, ଯାହା ଆଶ୍ରମ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଠିଛି। ଏଠାରେ ଉପବିତ୍ଧ ମୁନିମାନେ ବିରକ୍ତ ସ୍ନାନ ସ୍ଥାନରେ ନିଜେ ତୋଳିଥିବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ମୁଁ ବୁଝୁଛି ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ। ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଧର୍ମକାମୀ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଶ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନିରାପଦ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ସମୟରେ ଦୁଃଶୀଳ ଅସୁର ଭାଇ, ବାତାପି ଓ ଇଲ୍ବଳ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘାତକ ଥିଲେ, ରହୁଥିଲେ। ଇଲ୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଧୂର୍ତ୍ତତା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଁକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ମେଷ ରୂପ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଁକୁ ଖୁଆଉଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରି ଶେଷ କରୁଥିଲେ, ଇଲ୍ବଳ ଉଚ୍ଚ କଣ୍ଠରେ କୁହୁଥିଲେ, “ବାତାପି, ବାହାର କୁ ସିଘ୍ର!” ତେବେ ବାତାପି ମେଷ ରୂପରେ ମେମେ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଁର ଦେହ ଫାଡ଼ି ବାହାରିଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ ଏହି ଦୁଇ ମାଂସାହାରୀ ଅସୁର ନିରନ୍ତର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନାଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରି ସେଇ ଅସୁର ବାତାପିକୁ ଗ୍ରସଣ କରି ଶେଷ କରିଦେଲେ। ତା’ପରେ ଇଲ୍ବଳ ହାତ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ “ବାତାପି, ବାହାର ଆସ” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ହସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘାତକ ଭାଇକୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ତୁମର ଭାଇ ମେଷ ରୂପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପଚାଯାଇ ଯମ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେ କିପରି ବାହାରିପାରିବ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଭାଇର ବିନାଶ ତାଲୁଚି ଇଲ୍ବଳ ରାତିର ଚରଣ କ୍ରୋଧରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।