ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପ୍ରସ୍ତ ଦଶ ଯୋଜନା ଥିଲା। ଏହି ହ୍ରଦ ରାଜହଂସ, କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ, କ୍ରଞ୍ଚ, ହସ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ, ଶତଦଳ ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ହାତୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏହି ରୂପବତୀ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳର ହ୍ରଦରୁ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଓ ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଋଷି ଧର୍ମଭୃତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମହାମୁନି, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କଣ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହୀ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ଧର୍ମଭୃତ ତୁରନ୍ତ ଏହି ହ୍ରଦର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏଠି ମହାମୁନି ମଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଜଳରେ ବସି, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ ରହି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହି ଋଷି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଚାହାଁନ୍ତି।' ଏହି ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ଦ୍ୱିପ୍ତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନେଠାରେ ପଠାଇଲେ। ସେହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମହାତ୍ମା ମଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣିଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ। ପଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ଏହି ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ହ୍ରଦର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଗୃହ ତିଆରି ହେଲା। ଏଠି, ସେହି ପଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ଏବଂ ମୁନି ମଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ଯୌବନର ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଖେଳଧ୍ୱନି, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଓ ଗହଣାର ଝିଙ୍କାର ଏହି ହ୍ରଦରୁ ଶୁଣାଯାଏ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ କଥାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଭାବେ ଆଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମମାଳା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୁଶ ଓ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁନିମାନେ ରହୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଦିବ୍ୟ ତେଜ ବିକିରଣ କରୁଥିଲା। ରାଘବ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏହି ଆଶ୍ରମମାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ପରେ ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତପୋବନ ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି, ରାମ ଏହି ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କେବେ ଅନେକ ମାସ, କେବେ କେବେ ପୂରା ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ। କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ ମାସ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ଏହିପରି ତାପସୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ମାସ କିମ୍ବା ଆଠ ମାସ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ଏଭଳି ସମ୍ମିଳିତ ଜୀବନରେ ଦଶ ବର୍ଷ କେମିତି ଚାଲିଗଲା ଏହି ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ମନେ ହେଲା ନାହିଁ। ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ ରହିବା ପରେ, ରାମ ପୁନର୍ବାର ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇଲେ। ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ରହି, ଏକ ଦିନ ରାମ ମହାମୁନି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବସିଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁନିବର, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଶୁଣୁଛି, କିନ୍ତୁ ଏତେ ବିସ୍ତୃତ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠାରେ ଅଛି ଜାଣିନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ମନରେ ଏହି ଆଗ୍ରହ ବଡ଼ ଭାବରେ ଘୁରୁଛି।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁସି ହେଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି। ରାଘବ, ତୁମେ ସୀତା ସହ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କର। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରସ୍ନ କଲା।" "ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଉଛି, ଏଠାରୁ ଚାରି ଯୋଜନା ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ଏହା ଖୋଲା ଜାଗା, ପିପ୍ପଳ ଗଛ ଓ ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ନାନା ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମଧୁର। ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ରାଜହଂସ, କ୍ରଞ୍ଚ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ବ୍ୟତୀତ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଅରଣ୍ୟର କୋଣା ଧାରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବା। ଏଠାରୁ ଏକ ଯୋଜନା ଯିବା ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ସେଠାରେ ତୁମେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକାଠି ଖୁସିରେ ରହିପାରିବ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଏକାଗ୍ର ହେଉଛ, ତେବେ ଆଜି ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କର।" ମୁନିଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୀତା ସହ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପଥେ ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ, ମେଘପରି ପାହାଡ଼, ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।