ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଜଙ୍ଗଲ ମାଧ୍ୟରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ—ଏଠାରେ ଅନେକ ହରିଣ ଦଳ ଏକଠି ହୋଇ ଖେଳୁଛନ୍ତି, କିଛି ମଦୋନ୍ମତ ଏବଂ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ହରିଣ, ମହିଷ, ବନ୍ୟ ଶୁଅର ଓ ଗଛକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ହାତୀ ଦେଖାଯାଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଚାଲି ପରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ। ଏହି ହ୍ରଦ କମଳ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ହାତୀ ଦଳ ଏଠାରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ହ୍ରଦରେ ବକ, ହଂସ, କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳଚର ପ୍ରଜାତି ଥିଲେ। ସେହି ପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ପରିଶ୍ରୁତ ଜଳର ହ୍ରଦରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଓ ମହାବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଧର୍ମଭୃତ୍ ନାମକ ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କ’ଣ? ମହାମୁନି, ଆମେ ସବୁଜଣେ ଏହା ନେଇ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସୁକତା ଅନୁଭବୁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହାର କଥା କହନ୍ତୁ।” ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି ତୃତ୍ୟତା ସହିତ ଏହି ହ୍ରଦର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଏଠି ମହାମୁନି ମାଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବସି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆହାର କେବଳ ବାୟୁ ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭିତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ମୁନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହି ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶି ପାଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ବର୍ଣ୍ଣୀୟ ଥିଲେ। ସେହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କାମବଶ କରିଲେ, ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା। ସେହି ପାଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଏହି ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଗୃହ ତିଆରି ହେଲା। ସେଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ଯୁବତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ସହ ତାପସ୍ୟା ଓ ସଂଯୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି। ସେଠିଠାରୁ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ରଣ୍ଜନ ଧ୍ୱନି ଓ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଖେଳର ଫଳ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ହୃଦୟରୁ ମନୋଭାବ ପ୍ରକାଶ କଲେ—“ବିଚିତ୍ର!” ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଚକ୍ର, ଯାହା ଦର୍ବ ଓ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରରେ ଘିରିଥିଲା, ଏବଂ ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଦିବ୍ୟ ଆଭା ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା। ରାଘବ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେହି ଆଶ୍ରମ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ସେମାନେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଏକ ଏକ କରି ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଏହି ମହାବଳୀ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାମ ପୂର୍ବରୁ କେବେ କେବେ ଅନେକ ମାସ, କେବେ କେବେ ପୂରା ବର୍ଷ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ। କେତେକ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ ମାସ ବସିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ବେଶି ମାସ, କେବେ କେବେ ଅର୍ଦ୍ଧ ବର୍ଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଥିଲେ। ଏଭଳି ରାଘବ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ମାସ, ଆଠ ମାସ ଓ ଦଶ ବର୍ଷ ହର୍ଷ ଓ ସମ୍ମିଳନରେ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଏଠାରେ କାଟି, ଧର୍ମଗ୍ୟ ରାଘବ ସୀତା ସହ ଏଠାରେ ଅନେକ ଆଶ୍ରମ ଦର୍ଶନ କଲେ। ପୁଣି, ସେ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ରାମ କିଛିଦିନ ବସି, ଏକ ଦିନ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଆଦର ସହ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବସନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏତେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି ଜାଣିପାରିନାହିଁ। ଦୟାକରି, ଅପରିମିତ ଜ୍ଞାନ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି, ଆମକୁ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତୁ? ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ଓ ସୀତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋ ମନର ଗଭୀର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରିବା।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, “ରାଘବ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହେଉଛି—ଏଠାରୁ ଚାରି ଯୋଜନ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯିବାକୁ, ସେଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ସେଠି ପିପ୍ପଳ ଗଛର ଝୁପ୍ପି, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମନୋହର। ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର କମଳ ହ୍ରଦ ଅଛି, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ, ହଂସ, ବକ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ସହ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହି, ପରେ ପ୍ରଭାତରେ ଅରଣ୍ୟ ଧାରାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗଲେ ଏକ ଯୋଜନ ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ଏଠି ଅନେକ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ମନୋହର ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠି ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବିବ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଆଜି ମନକୁ ଏହାରେ ନିଶ୍ଚିତ କର।" ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୀତା ସହ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।