ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ସଦା ଏହି ନିୟମକୁ ମନେ ରଖିଛି ଯେ, ମୁଁ କଦାପି ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିବି ନାହିଁ। ଆଉ ଏହି ନିମିତ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ, ମୁଁ ମୋର ଜୀବନ, କିମ୍ବା ତୁମେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି। ଏହା ସତ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ କଦାପି ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପଡିବ। ସୀତେ, ଯଦିଓ ଏହି କଥା ମୁଁ ପ୍ରକାଶ କରିନଥାନ୍ତି, ତଥାପି ପୁନି କିପରି ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବି? ତୁମ ଭଳି ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁ ଯିଏ ମୋତେ ଏପରି ମୂଲ୍ୟବାନ କଥା କହିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଅପାତ୍ରକୁ କେବେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଏହି ଉପଦେଶ ତୁମର ଉଚିତ ଏବଂ କୁଳୀନ ପରିଚୟ ଦେଉଛି। ମୋର ଧର୍ମର ସହଯାତ୍ରୀ ତୁମେ, ମୋର ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।" ଏପରିଭାବରେ ମିଥିଲାନରେଶ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ମହାତ୍ମା ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ମନୋହର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏଗାର ଅଧ୍ୟାୟ। ରାମ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା ସୀତା ଓ ପଛରେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ସେମାନେ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଶିଳା, ଅରଣ୍ୟ ଓ ମନୋହର ନଦୀ ଦେଖି ଏକାଠି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ। ପଥେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ କ୍ରାଞ୍ଚ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ନଦୀକୂଳରେ ଚରିଉଛନ୍ତି; ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଝିଲି ଓ ଅନେକ ଜଳଚର ପକ୍ଷୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି। ମୃଗର ଝୁଣ୍ଡ, ମଦୋନ୍ମତ ଶିଙ୍ଗାଳି, ମହିଷ, ବନଶୁକର, ଗଛକୁ ରୁଷ୍ଟ ହାତୀ ଦେଖିଲେ। ଏପରି ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବାବେଳେ ସେମାନେ ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଝିଲି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠି ପଦ୍ମ ଓ କମଳରେ ଭରିଥିବା, ହାତୀ ଝୁଣ୍ଡ, କ୍ରାଞ୍ଚ, ହଂସ, କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ। ସେ ଝିଲିର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାରର ଝୁଣ୍କାର ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଋଷି ଧର୍ମଭୃତ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌତୁହଳିତ, ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି କହିଲେ, “ଏଠି ମାଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣି ନାମକ ମହାତ୍ମା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତକ ଜଳମଧ୍ୟରେ ବାୟୁଭକ୍ଷଣ କରି ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ରେ, ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ଏହି ମୁନି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।’ ତେଣୁ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ପାଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେହି ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କୁ କାମବଶ କରିଦେଲେ। ପରେ ସେପଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ମୁନିଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ହେଲେ। ଏହି ଝିଲିମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଗୃହ ତିଆରି ହେଲା। ସେଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବସନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ସଙ୍ଗରେ ମୁନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେଠାରୁ ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଝୁଣ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ।” ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଆଶ୍ରମମାଳା, ଯେଉଁଠାରେ କୁଶ ଓ ଚମର ଚୀର ରହିଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଅଭିଭାସିତ। ତାଁପରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେହି ମହାନ୍ୟ ଆଶ୍ରମମାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅନେକ ମାସ, କେବେ କିଛି ବର୍ଷ ଆଶ୍ରମମାନେ ରହିଥିଲେ, ସେପରି ଏଠି କେବେ ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ ମାସ, କେବେ ଅଧିକ ସମୟ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ତିନି ମାସ, ଆଠ ମାସ କିଛି ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ଏହିପରି ଏକତାରେ ବସିବାକୁ ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ଏବଂ ରାମ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୀତା ସହ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ। ପୁନଃ ସେମାନେ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏଠି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ସେଠି କିଛିଦିନ ରହି, ଏକ ଦିନ ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ମହାର୍ଷି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମ୍ରତାସହ କହିଲେ, “ମହାମନ୍ୟ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରହନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି ଜାଣେନାହିଁ। ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୋର ଭାଇ ଓ ସୀତା ସହ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ମହାନ ଇଚ୍ଛା ମୋର ମନରେ ଘୁରୁଛି, ଯେ ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିବି।” ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି, ତୁମେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ।