ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ତପସ୍ୱୀ ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧରି ତାପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ। ତଥାପି, ସେମାନେ ତାପସ୍ୟାର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ତାପସ୍ୟା ସଦା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ଏହି କାରଣରୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଶାପ ଦେଇବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନାହାନ୍ତି। ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦଣ୍ଡକା ଅଞ୍ଚଳରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉତ୍ପୀଡ଼ନରେ ଅତି ଦୁଃଖ ପାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ ଯେଉଁ ଦିନ ମୁଁ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲି, ସେଉଁ ଦିନରୁ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବିନାହିଁ। ମୋତେ ଏହି ଦିନ ହେଉଛି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିବା ମୋ ପ୍ରିୟ ନୀତି ନୁହେଁ। ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବିନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ।" "ଏହି କଥା ଆଉ ଏକଥା କହିବାକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ, ସୀତା। ତୁମେ ମୋତେ ମିତ୍ରତା ଓ ସ୍ନେହରେ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଅନ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଅନୁପାତ୍ର କଥା କହିଯାଏ ନୁହେଁ। ଏହା ତୁମ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଯୋଗ୍ୟତା, ରମଣୀ। ତୁମେ ମୋ ଧର୍ମର ସାଥୀ, ମୋ ଜୀବନରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।" ଏପରି କଥା କହି, ମିଥିଳାର ରାଜାଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନିଅଁ, ମହାତ୍ମା ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆନନ୍ଦମୟ ତପୋବନଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏଗାରୋ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଆମେ ଶୁଣିବା। ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକାଠି ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ— ରାମ ସମ୍ମୁଖରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୀତା ମଧ୍ୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ଧରି ପଛରେ। ସେମାନେ ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ମନୋହର ନଦୀ ଦେଖୁଥିଲେ। ନଦୀର ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ରାନ୍, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଘୁଞ୍ଚିଉଞ୍ଚି କାମ କରୁଥିଲେ; ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକୁ ମନୋହର ପଦ୍ମ ଓ ଜଳପାଖୀରେ ଭରିଥିଲା। ହରିଣ, ମଦାଲୁ ଓ ଶଙ୍କରୀ, ମହିଷ, ଜଙ୍ଗଲୀ ଶୁଆ, ଗଛ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା କରୁଥିବା ହାତୀ ଦେଖିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଦଶ ଯୋଜନା ବିସ୍ତୃତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ। ହ୍ରଦଟି ପଦ୍ମ ଓ କୁମୁଦରେ ଭରିଥିଲା, ହାତୀ ଦଳ, କ୍ରାନ୍, ହଂସ, କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ, ଅନେକ ଜଳଜୀବରେ ମନୋହର। ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଗୀତ ଓ ଏକତାରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମଣିଷ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। କୌତୁହଳରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତପସ୍ୱୀ ଧର୍ମଭୃତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ କି?" ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଧର୍ମଭୃତ ତପସ୍ୱୀ ହ୍ରଦର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ। ମହାତ୍ମା ମାଣ୍ଡକର୍ଣି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଜଳରେ ବସି, ବାୟୁପାନ କରି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଏକାଠି ହେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ— "ଏହି ତପସ୍ୱୀ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।" ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଅଟକାଇବାକୁ ପାଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ, ମାଣ୍ଡକର୍ଣି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ କାମନା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ମୋହିତ କରିଲେ। ପାଞ୍ଚ ଅପ୍ସରାମାନେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ହ୍ରଦର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରି ଗୁପ୍ତ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଚ୍ଛାମତେ ବସି, ଯୁବ ମାଣ୍ଡକର୍ଣିଙ୍କୁ ତାପସ୍ୟା ଓ ମିଳନରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଖେଳ ଓ ଗୀତ, ଗଣ୍ଡ ଗଣ୍ଡ ଅଳଙ୍କାର ଶବ୍ଦରେ ହ୍ରଦ ଉନ୍ମଦିତ। ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧର୍ମଭୃତଙ୍କୁ ଗୃହଣ କରି, ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳର ଦେବୀୟ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ— କୁଶ ଘାସ ଓ ତ୍ୱକ୍ ଚୀରରେ ଉତ୍ସବ ଭାବରେ ଭରିଥିଲା। ରାଘବ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏହି ଦିପ୍ତିମାନ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସୁବିଧାରେ ବସିଲେ, ପରେ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ଦେଖିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି, ପୂର୍ବରୁ ମାସ, ବର୍ଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ଷଟ୍ ମାସ ଅନୁସାରେ ବସିଥିଲେ। କେତେକ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ମାସ, କେତେକ ଆଠ ମାସ, ଅନ୍ୟ ଆଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ। ଏପରି ଆଶ୍ରମରେ ଏକାଠି ବସିବାରେ ଦଶ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା; ରାମ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ସୀତା ସହିତ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ପୁନଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ରାମ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ, କିଛି ସମୟ ବସିଲେ; ପରେ, ଆଶ୍ରମରେ ବସିବା ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ।