ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ସଦା ମନକୁ ପବିତ୍ର ରଖ, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କର; ମୂଳ, ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ସହିତ ଏହି ତପୋବନରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ପାଳନ କରୁଛ; ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛ, ଏହି ତଥ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ତ୍ରୀର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି। ଏଠାରେ କିଏ ତୁମକୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଇପାରିବ? ତୁମ ଭାଇ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଯାହା ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ତାହା ବିଳମ୍ବ ନକରି କର। ଏବେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ବୈଦେହୀ, ତାଙ୍କର ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରାମ, ଜାନକୀକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଲ, ତାହା ଉତ୍ତମ, ଭଲ ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିବା କଥା; ଏହା ଉଚିତ ଏବଂ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଉତ୍କଳୀନ ବଂଶର ଜନାକା ଦୁହିତା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ। ମୁଁ କଣ କହିବି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି କଥା କହିଛ, ‘କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧନୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଉପଜିବା ନାହିଁ।’" "ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ, ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ମୋତେ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି। ଏଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବନରେ ବସି, ମୂଳ ଫଳ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କ୍ରୂର କର୍ମ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମାନବ ମାଂସ ଭୋଗ କରି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।" "ତପସ୍ୱୀମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରିଛି।’ ମୁଁ ତାଙ୍କର କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶୁଣି, କହିଲି, ‘ମୋପରି ଦୟା କରନ୍ତୁ; ଏହି ଲଜ୍ଜା ଭାବ ମୋ ମନରେ ଅଛି।’ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବରେ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’" "‘ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ରାମ; ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ବିଶେଷ କରି ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂଜା ଦିନରେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମାଂସ ଭୋଗ କରି, ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛନ୍ତି। ତପସ୍ୱୀମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ।" "ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି; ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୀର୍ଘ ଅର୍ଜିତ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ତପସ୍ୟା ସଦା ବିପଦସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ।" "ସେହିପାଇଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆମକୁ ଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଶାପ ଦେଉନାହିଁ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ସହିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆମେ ତୁମ ଅଧୀନ ଅଛୁ।" "ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ କୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବିନାହିଁ, ଜୀବନରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ କରିବା ମୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ତପସ୍ୱୀମାନେ ପ୍ରତି ମୋର ସତତ ସତ୍ୟ ଏହି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବିନାହିଁ; ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ, ତୁମେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡିଦେବି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଛାଡିପାରିବିନାହିଁ।" "ଏହି କଥା ତୁମେ ନ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆଉ ଏହିପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିପାରିବିନାହିଁ। ପ୍ରେମ ଓ ମିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି କଥା କହିଛ; ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଅନ୍ୟ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ଏହି ଉଚିତ ଏବଂ ତୁମ ଉତ୍କଳୀନ ବଂଶ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ। ତୁମେ ମୋ ଧର୍ମ ସହଚରୀ, ମୋ ଜୀବନରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ।" ଏପରି ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସୀତା, ମିଥିଳାର ରାଜାଙ୍କ ଦୁହିତାକୁ କହି, ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମନୋହର ଆଶ୍ରମଗୁଡିକୁ ଯାଇଲେ। ଏବେ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମିକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏଠାରେ ରାମ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୀତା ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ଧାରଣ କରି ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଳା, ଅରଣ୍ୟ, ମନୋହର ନଦୀ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସୀତା ସହିତ ଏକାଠି ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ନଦୀ ତଟରେ ଉଡୁଥିବା କଠି, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ, ଲୋଟସ ଭର୍ତ୍ତି ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ। ହରିଣ ଦଳ, ମଦୋନ୍ମତ ଓ ଶିଙ୍ଗଧାରୀ, ମହିଷ, ଜଙ୍ଗଲୀ ଶୁଆ, ଗଛରେ ରୁଷ୍ଟ ହାତୀ ଦେଖିଲେ। ଅନେକ ଦୂର ଚାଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ, ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ଏହି ହ୍ରଦ ଲୋଟସ ଓ ଶାଳୁକରେ ଭରିଥିଲା, ହାତୀ ଦଳ ଦେଖିଯାଉଥିଲା, କଠି, ହଂସ, କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଏହାରେ ଭରିଥିଲେ, ଜଳଜୀବ ଅଧିକ। ଏହି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳର ମନୋହର ହ୍ରଦରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଲୋକ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାରଥୀ, ଧର୍ମଭୃତ ନାମକ ଋଷିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆମେ ଅତି ଉତ୍ସୁକ୍ତ; ମହାମୁନି, ଦୟାକରି ଏହାର କାହାଣୀ କହନ୍ତୁ।" ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଋଷି ଏହି ହ୍ରଦର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଏଠାରେ ମହାମୁନି ମାଣ୍ଡକର୍ଣି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପବନ ଭୋଗ କରି, ଜଳରେ ବସି। ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଏବଂ ଏକାଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ।" "ଏହି ଋଷି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଦେବଲୋକ ନିବାସୀମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ, ଦେବମାନେ ପାଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ଅପ୍ସରା, ତୀବ୍ର ଚମକ ନିର୍ବାଚିତ କଲେ।" "ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦେଖିଥିବା ମୁନି, ଦେବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ରାଗ ରେ ଅନୁବୃତ୍ତ ହେଲେ।