ଧର୍ମରୁ ଧନ ମିଳେ, ଧର୍ମରୁ ସୁଖ ମିଳେ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଲଭ୍ୟ — ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଧର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ଏହି ଧର୍ମକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ପାଇଁ ନିଜକୁ କଠିନ ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ କରିବା ଦରକାର; ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଦକ୍ଷତା ବିନା ଆନନ୍ଦ କେବେ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ସଦା ନିଜ ମନକୁ ପବିତ୍ର ରଖ, ମୃଦୁଭାବୀ ଜନ, ଏବଂ ଏହି ତପୋବନରେ ଧର୍ମ ଅଭ୍ୟାସ କର; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜାଣିଛ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି; ତୁମକୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଇବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ? ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ସହିତ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଭଲ ଭାବରେ ବିଚାର କର, ଏବଂ ଦେରି ନ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଏବେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଏହି କଥା ବୈଦେହୀ ନିଜ ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କହିଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରାମ ଜାନକୀକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମହିଳା, ତାହା ଉତ୍ତମ ଓ ସ্নେହଭରା କଥା; ଏହା ଉଚିତ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ବଂଶର ଜନ, ଜନକର ଝିଅ। ମୁଁ କଣ କହିବି, ମହିଳା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜେ କହିଛ: 'ଧନୁଷ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧରନ୍ତି, ଯେପରି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଉଠିବା ନହେଁ'? ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ, ନିଶ୍ଚୟ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼, ସୀତା, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋତେ ଶରଣାଗତ ହେବାକୁ। ଅରଣ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଋତୁମାନେ ଅନୁଯାୟୀ ରହି, କନ୍ଦ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ କୃର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରୁ ସୁଖ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାନବ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ ଖାଇ ଦେଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଆମେ ତୁମ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣି, ଏହିପରି କହିଲି: 'ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରନ୍ତୁ; ଏହା ମୋ ମନର ଗଭୀର ଲଜ୍ଜା।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଅତିଥି ଭାବରେ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' 'ରାମ, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ; ଅରଣ୍ୟରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ବିଶେଷ କରି ହୋମ ଓ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ, ଓ ନିର୍ମଳ ଜନ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ମାଂସ ଭୋଜନ କରି, ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି। ତପସ୍ୱୀମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ। ତୁମେ ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ; ଆମେ ଏକ ଉପାୟ ଖୋଜୁଛୁ। ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ରାତିର ଜନମାନେ (ରାକ୍ଷସ) କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏହି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ତପସ୍ୟା ସଦା ବହୁତ ବିଧିର ବାଧାରେ ଘେରା, ଏବଂ ଅତି କଠିନ, ରାଘବ। ସେଥିପାଇଁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆମକୁ ଖାଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଶାପ ଦେଇ ନାହିଁ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ସହିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଆମେ ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛୁ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଜନକର ଝିଅ, ମୁଁ ଜୀବନରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରିୟ ଆଦର୍ଶ ସତ୍ୟ ହେଉଛି — ମୁଁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିବି ନାହିଁ। ଆଉ ଆପଣ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଜୀବନ ଛାଡିବି ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ତପସ୍ୱୀମାନେ କୁ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏହି କଥା ନ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୈଦେହୀ, ମୁଁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କିପରି କରିପାରିବି? ତୁମେ ସ୍ନେହ ଓ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରୁ ଏହି କଥା କହିଛ। ସୀତା, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଯେଉଁ ଉପରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ତୁମର ଉଚିତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଲାଗି ଯଥାଯଥ; ତୁମେ ମୋର ଧର୍ମ ସାଥୀ, ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ଏଭଳି କଥା ନିଜ ପ୍ରିୟ ସୀତା, ମିଥିଲାର ରାଜାର ଝିଅ, କୁ କହି, ମହାତ୍ମା ରାମ ଧନୁଷ ଧରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମନୋହର ତପସ୍ୱୀ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇଲେ। ଏବେ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ବଳ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆରଣ୍ୟକଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏଠି ରାମ ସାଗରେ ଚାଲି, ସୀତା ମଧ୍ୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁଷ ଧରି ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିଳା ଶ୍ରେଣୀ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ମନୋହର ନଦୀ ଦେଖି, ସୀତା ସହିତ ଆଗେ ଆଗେ ଯାଇଲେ। ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶାରସ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଏବଂ ଲୋଟସରେ ଭରିଥିବା ହୃଦ, ଜଳପକ୍ଷୀ ରହିଥିବା ଦେଖିଲେ। ମଦ ଭରା ହରିଣ ଗୁଞ୍ଚିବା, ମୁଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ମୃଗ, ମହିଷ, ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଅ, ଗଛ ଉପରେ ରୂଷ୍ଟ ହାତୀ ଦେଖିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଚାଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହୃଦ ଦେଖିଲେ, ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ଏହି ହୃଦ ଲୋଟସ ଓ କୁମୁଦରେ ଭରିଥିଲା, ହାତୀ ଦଳ, ଶାରସ, ହଂସ, କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଜଳଜୀବ ରହିଥିଲେ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳର ଏହି ମନୋହର ହୃଦରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଜନ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ୟବସ୍ତୁ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାରଥୀ, ଧର୍ମଭୃତ ନାମକ ଋଷିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ୟକାରୀ ଦେଖି, ମହାଋଷି, ସମସ୍ତେ ଅତି ଉତ୍ସୁକ; ଦୟାକରି ଏହି ହୃଦର ଶକ୍ତି କି, କହନ୍ତୁ।" ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଲିନ ଋଷି ତୁରନ୍ତ ଏହି ହୃଦର ଶକ୍ତି ବିବରଣା ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ମହାଋଷି ମଣ୍ଡକର୍ଣି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ, ପାଣିରେ ରହି, ବାୟୁ ଭୋଜନ କରି। ତାପରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏକଠା ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ। 'ଏହି ଋଷି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛି,' ଏହି ଭାବରୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।