ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଋଷି ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ସଙ୍ଗରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଅତିକ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ସମ୍ପର୍କ ତାଙ୍କୁ ନରକକୁ ନେଇଗଲା। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗର କାରଣ ଏହି ଭଳି ଘଟଣା ଥିଲା; ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପ୍ରୟୋଗର କାରଣ ଥାଏ, ତେଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ଥାଏ। ମୁଁ ତୁମେ ଧନୁର୍ଧାରୀ ଥିବାବେଳେ ଏପରି କ୍ରିୟା କଦାପି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି ପ୍ରେମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ ଓ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯଦି ତୁମେ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ବା ଦୋଷ ବିନା ହତ୍ୟା କର, ତେବେ ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁରି ଦେବ ନାହିଁ। ଅରଣ୍ୟରେ ଅନୁଶାସନ ଓ ଧୈର୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶୂରମାନେ ଧନୁ ଧାରଣ କରି କେବଳ ପୀଡିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅରଣ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା—ଏ ସବୁ ଆମେ ଏକାଠି କରିଦେଇଛୁ; ଦେଶର ନୀତିକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ଅସ୍ତ୍ର ଚର୍ଚ୍ଚା କରିଲେ ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିମ୍ନ ହୁଏ; ତୁମେ ଆଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ ପୁନି କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିପାରିବ। ଯଦି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେବ, ତେବେ ମୋ ଶ୍ବଶୁର ଓ ଶ୍ବଶୁରୀ ସହିତ ଅନେକ ସ୍ନେହ ହେଇପାରିଥାନ୍ତା। ଧର୍ମରୁ ଧନ, ଧର୍ମରୁ ଶୁଖ ମିଳେ; ପୃଥିବୀ ଧର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ଶ୍ରମ ଓ ଅନୁଶାସନରେ ଆତ୍ମସାଧନା କଲେ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ; କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଦ୍ୱାରା ଶୁଖ ମିଳେନାହିଁ। ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖ, ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ସତ୍ୟ ଜାଣିଛ। ଏହି ସବୁ ମୋ ପାଖକୁ ଏକ ନାରୀର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି; ତୁମକୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ କିଏ? ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ସହିତ ଯେଉଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ, ତାହା ବିଳମ୍ବ ବିନା କର। ଏଠାରେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଏହି ସମ୍ବାଦ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତାଙ୍କ ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରୁ କହିଥିଲେ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ବିଶିଷ୍ଟ ରାମ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସୀତେ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଉତ୍ତମ, ସ୍ନେହମୟ, ଉଚ୍ଚ କୁଳୀନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ। ଏଠି ଆଉ ମୁଁ କଣ କହିବି, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ନିଜେ କହିଦେଲ—"କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧନୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଉଠିନପାରିବ।" ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ତପସ୍ବୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ସୀତେ, ସେମାନେ ନିଜେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ। ଏଠି ଅନୁସୂତି ଓ ଫଳମୂଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବସୁଥିବା ଏହି ତପସ୍ବୀମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ କ୍ରୂର ଅଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ ପାଉଛନ୍ତି। ଏଠିର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମାନବ ମାଂସ ଭୋଜନ କରି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମୋତେ କହିଲେ—"ଆମେ ତୁମେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛୁ।" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ କହିଲି—"ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର, ଏହି ମୋ ଲାଜ ଅନ୍ତରରେ ଅଛି।" ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ପଚାରିଲି—"ମୁଁ କଣ କରିବି?" ସେମାନେ କହିଲେ—"ରାମ, ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ; ଆମକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର। ବିଶେଷକରି ହୋମ ଓ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାଂସାଶୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆମକୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରନ୍ତି।" ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଏହି ତପସ୍ବୀମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଛନ୍ତି। "ତୁମେ ଆମର ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ଆମେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଶ୍ୱ କରିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଆମେ ଚାହୁନାହିଁ। ତପସ୍ୟା ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଓ କଷ୍ଟରେ ଭରିଆ। ତେଣୁ ଆମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଉନାହିଁ। ଆମକୁ ଏଠି ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ଏକାଠି ରକ୍ଷା କର।" ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଶୁଣି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଅଙ୍ଗୀକାର ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ। ଯାଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଛି, ମୋ ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତପସ୍ବୀମାନେ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟଥା କରିବାକୁ ମୋର ଚିତ୍ତ କଦାଚିତ୍ ଚାହେନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ, ତୁମେ, ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଦିଆ ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅନୁବନ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶପଥ କେମିତି ଦେଇପାରିବି? ତୁମେ ସ୍ନେହ ଓ ମିତ୍ରତାରୁ ଏହି କଥା କହିଛ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅପଦେଶ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ଏହା ତୁମର ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଚିହ୍ନ, ତୁମେ ମୋର ଧର୍ମସଂଗିନୀ, ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।" ଏମିତି ମିଥିଲାନ୍ଦ୍ର ତନୟା ସୀତାଙ୍କୁ କହି, ମହାତ୍ମା ରାମ ଧନୁ ଧାରଣ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମନୋହର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମ ସାମ୍ନାରେ, ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୀତା, ଏବଂ ପଛରେ ଧନୁଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଥିଲେ। ସେମାନେ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ, ଅରଣ୍ୟ, ଏବଂ ମନୋହର ନଦୀ ଦେଖି ଏକଠି ସୀତା ସହିତ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କ୍ରଞ୍ଚ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ନଦୀପାରେ ଚରିବା, ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିକା ଓ ଜଳପକ୍ଷୀ ଦେଖିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକାଠି ମଦୋନ୍ମତ ଶୃଙ୍ଗୀ ହରିଣ, ମହିଷ, ବନଶୁକର, ଓ ଗଛ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା କରୁଥିବା ହାତୀ ଦେଖିଲେ। ଦୀଘର୍ ଯାତ୍ରା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଝିଲିକା ଦେଖିଲେ।