ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିଦାୟ ନେଉଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ବିଦାୟକୁ ଭାବି ତିନି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ କିଏ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳକାମନା କରିପାରିବେ। ସୀତା କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବାରେ ମୋର ମନରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ। କାହିଁକି ଏପରି ଅନୁଭବ ହେଉଛି, ସେଥିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଅଛି, ମୋ ଦଳିଲା କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି ତମ ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ, ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ବାଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଅଗ୍ନିର ଇନ୍ଧନ ଭଳି, ଏହା ନିକଟରେ ରହିଲେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ିଯାଏ। ପୂର୍ବରୁ ଏପରି ଘଟଣା ହୋଇଥିଲା—ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ, ଶୁଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀ ଜଣେ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗପକ୍ଷୀରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୋଦ୍ଧାର ରୂପ ଧରି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦେଇ ଗଲେ। ତପସ୍ବୀ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରଖି ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଯେଉଁଠିଏଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେହି ତଳୱାର ସହିତ ଯିବାକୁ ଭୁଲୁନଥିଲେ। ଏଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ରହି ରହି ତାଙ୍କ ମନ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାୟମୟ ହୋଇଗଲା, ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି ହିଂସା ଓ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତେ ନରକକୁ ଗଲେ। ଏପରି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଯାଇଛି, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ବ୍ୟବହାର ପଛରେ ଏକ କାରଣ ଅଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଭଲପାଇବା ଓ ଆଦରରୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି—ଧନୁଷ ଧରି ରହିଲେ ବି ଏପରି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଜଗତ୍ ସ୍ୱୀକାର କରିବ ନାହିଁ। ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନସ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଧରି ଏକମାତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି—ପୀଡିତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅରଣ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା—ଏସବୁ ଆମେ ଗୋଟେ ମିଶ୍ରଣ କରିଦେଇଛୁ; ଏଠି ଦେଶର ନୀତିକୁ ମାନିବା ଉଚିତ୍। ଅସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସରୁ ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ; ତୁମେ ଆଉଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ପୁଣି ଅନୁସରଣ କରିପାରିବ। ଯଦି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ରହ, ତେବେ ମୋ ସ୍ୱଶୁର ଓ ସାସୁମା ମଧ୍ୟ ଆମ ସମ୍ପର୍କ ଅତି ମଧୁର ହେବ। ଧର୍ମରୁ ଧନ ଓ ସୁଖ ମିଳେ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଧର୍ମ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ଅଛି। ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି ଧର୍ମ ଲାଭ କରାଯାଏ; ସୁଖ କେବେ ଭୋଗରେ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏଠି ତୁମେ ମନକୁ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ରଖି, ଏହି ତପୋବନରେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କର। ତୁମେ ସମସ୍ତ କୁହାଯାଉଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ, ତିନି ଲୋକର ସତ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ଅଛି। ଏହି କଥା ମୋତେ ଏକ ମହିଳାର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି; ତୁମକୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଇବାକୁ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ? ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ସହ କଂସଲ କରି ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ତାହା କର। ଏଠିରେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଅନୁଗତି ଓ ପତିଭକ୍ତି ଭରା ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ଉପକାରକ, ଏହା ଭଲପାଇବାର ଓ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ। ହେ ସୀତା, ତୁମେ କହିଛ—‘ଧନୁଷ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧରନ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିନାହିଁ।’ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ବୀମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ। ସେମାନେ ଋତୁଅନୁସାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିପଦ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମାନବମାଂସ ଭୋଜନ କରି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସେମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ଆମେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ।’ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ସୁଣିଲି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, ‘ମୋ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ; ଏହା ମୋର ଲଜ୍ଜା ଓ ନମ୍ରତା।’ ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଚାରିଲି, ‘ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ; ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ବିଶେଷ କରି ଯଜ୍ଞ ଓ ପର୍ବ ଦିନରେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆମକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରନ୍ତି। ତପସ୍ବୀମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ। ଆମେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ। ଆମେ ତପସ୍ୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ କରିପାରିବୁ, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ତପସ୍ୟା ସଦା ବିଘ୍ନମୟ ଓ କଠିନ। ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଉନାହିଁ। ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।” ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ବୀମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୋତେ କରାଇଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ଜୀବନରେ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତପସ୍ବୀମାନେ ପ୍ରତି ମୋର ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଯେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବି ନାହିଁ। ଏହା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ, ବା ତୁମେ ସୀତା, କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଯାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।