ଏହି ଉପଖ୍ୟାନର ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରଘୁକୁଳର ବଂଶଜ ଶ୍ରୀରାମ, ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଁ ଶେଷେ, ମନରୁ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ ସ୍ନେହଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ। ସୀତା କହିଲେ, “ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟରେ ମହାଅଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଆସକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖରୁ ପଛୁଆଇ ଥିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ହେବା ସବୁଠାରୁ ମହାନ, ଏହି ଦୁଇଟି ଦୁଃଖ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଭାରି ହୁଏ। ରାଘବ, ତୁମରେ କେବେ ଶତ୍ରୁତା ବା କୃରତା, କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ପର୍କର ଆସକ୍ତି, କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଚିନ୍ତା ହୋଇନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ପରସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଧର୍ମକୁ ନାଶ କରେ; ଏହି ଆସକ୍ତି ତୁମେ କେବେ ଧାରଣ କରିନାହ, ମନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସେନାହିଁ, ତୁମେ ସଦା ସ୍ୱପତ୍ନୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପିତୃବାକ୍ୟ ପାଳନକାରୀ ତୁମେ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷମା ଏହି ସେଇ ଲୋକମାନେ କରିପାରିବେ ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ; ତୁମର ସଂଯମକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଋଷିମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ; ଏହି କାରଣରେ, ତୁମେ ଭାଇ ସହିତ ଧନୁଷବାଣ ଧରି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛ ଏହି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଇଛ। ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭରିଯାଏ; ତୁମ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଭାବି, କେଉଁଠି ନିଜର ଭଲ ହେବ ଭାବୁଛି। ମୋତେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରାରେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ; କାହିଁକି ଏହି ଭାବ ଅଛି, ତୁମେ ଶୁଣ। ତୁମେ ଧନୁଷବାଣ ଧରି ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛ; ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେଂକୁ ଦେଖି, ତୁମେ ତୁମ ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବେ ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଅଗ୍ନିର ଇଂଧନ ସମାନ; ଏହା ନିକଟରେ ରହିଲେ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏକଥା ମୁଁ କହିବି, ଏକଥା ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିଲା—ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୁଧ୍ଧ ତାପସୀ ଜଣେ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗପକ୍ଷୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ଦେବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯୁଦ୍ଧା ରୂପେ ଏକ ତଳୱାର ନେଇ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ତଳୱାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରଖାଯାଇଥିଲା, ତାପସୀ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ। ସେ ଶସ୍ତ୍ର ପାଇବା ପରେ, ସେ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ; ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳମୂଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ସେ କେବେ ଏହି ତଳୱାର ବିନା ଯାଉନଥିଲେ। ଏହିପରି ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଧରି, ତାପସୀ ମନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି କ୍ରୂର ଭାବ ଗଢ଼ି ନେଲେ, ତପସ୍ୟାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହେଲେ। ଶେଷରେ, ଅଧର୍ମ ଓ ଅସାବଧାନତାରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କ ଅସଙ୍ଗତି ଦ୍ୱାରା ସେ ନରକକୁ ଗଲେ। ଏହି ଭଳି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା; ଯେପରି ଅଗ୍ନିର କାରଣ ଅଛି, ଏମିତି ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରର କାରଣ ଅଛି। ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ଗଭୀର ସମ୍ମାନରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କଥା ସ୍ମରଣ କରାଉଛି—ଧନୁଷ ଧରି ଏଭଳି କାମ କରିବ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟାୟ ବା ଶତ୍ରୁତା ବିନା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ରାକ୍ଷସମାନେଂକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଲୋକ ଅନୁମୋଦନ କରିବେ ନାହିଁ। ଅରଣ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ କ୍ଷତ୍ରିୟବୀରମାନେ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଧରି ଦୁଃଖିତମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏକମାତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଅରଣ୍ୟରେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା—ଏହା ସବୁ ଆମେ ଗୋଟିଏ ସাথে ମିଶାଇଦେଇଛୁ; ଦେଶର ନୀତିର ସମ୍ମାନ ହେଉ। ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସରୁ ମନ ନିମ୍ନ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ ପୁନି କ୍ଷତ୍ରିୟଧର୍ମ ପାଳନ କରିବ। ଯଦି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୱୀ ହେବାକୁ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଉ, ତେବେ ଶଶୁର-ଶଶୁରୀଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଅନନ୍ତ ସ୍ନେହ ରହିଥାନ୍ତା। ଧର୍ମରୁ ଧନ, ଧର୍ମରୁ ସୁଖ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ମିଳେ—ଏହି ସଂସାର ଧର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ୟମ କରି ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଭୋଗରୁ କଦାଚିତ୍ ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ତପୋବନରେ ସଦା ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ରଖ, ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜାଣ, ତିନି ଲୋକର ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ନାରୀ ସ୍ୱଭାବର ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ମିଳିଛି; କିଏ ତୁମକୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଇପାରିବ? ଭାଇ ସହିତ ଭଲ ଲାଗିଥିବା କାମ ଭାବି, ତୁମେ ତାହା କର। ଏବେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ ଜାନକୀ, ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଭକ୍ତିରୁ କହିଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଜାନକୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ହେ ମହିଳେ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ମହା ଉପକାରକ, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉଚିତ; ଏହି ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳର ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞା ନାରୀ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ। ମୁଁ କଣ କହିବି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜେ କହିଛ—‘ଧନୁଷ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧରନ୍ତି, ଯାହାଁ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ନ ହୁଏ’? ଅରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଶପଥରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶରଣ୍ୟ ହୋଇଛି; ସେମାନେ ନିଜେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଅରଣ୍ୟରେ ଋତୁଅନୁସାରେ ରହି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେଂକ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ମିଳାନାହିଁ। ଏହି କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ମାନବମାଂସ ଭୋଜନ କରି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେଂକୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି।” ଏହିପରି, ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଦୟା, ଓ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ସଂବାଦ ଚାଲି ଥିଲା।