ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ତାପସମାନଙ୍କର ମନୋହର ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖ, ହେ ବୀର! ଏହି ତାପସମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଏଠାରେ ଦେଖିପାରିବ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ, ମନୋହର ହରିଣ ଦଳ, ଶାନ୍ତ ଚଡ଼େଇ ଦଳ। ଏଠାରେ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ତୋପା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକ ଓ ପୋଖରୀ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନେକ ପାଣିପାଖି ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଦୃଶ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ଝରଣା, ମନୋହର ଅରଣ୍ୟ ଓ ମୟୂରର କୁହୁକାର ଏଠାରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିବ। ଯାଅ, ବାଲକ! ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆଗେ ବଢ଼; ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଆଉଥରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବା। ଏପରି କହିବା ପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ବିଦାୟ ନେଇ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ଏବେ, ବିଶାଳ ନୟନବିଶିଷ୍ଟ ସୀତା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାରିକ କଉଁସି ଓ ଧନୁଷ, ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ଦେଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଉଁସି ବାନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଗଞ୍ଜନ୍ତିକାର ଧ୍ୱନି ସହ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ। ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଶୋଭାମୟ ଦେହଧାରୀ ଦୁଇ ଭାଇ ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ସୀତା ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ଏଠାରେ ନବମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ଏବେ ସୀତା ହୃଦୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସୀତା କହିଲେ, "ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟରେ ମହାପାପ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରାଯାଏ। ଇଚ୍ଛାରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା କଥା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଭାରି ହୁଏ। ଅନ୍ୟାର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା, ବିରୋଧ କିମ୍ବା କ୍ରୂରତା ନ କରିବା—ଏହି ସବୁ କେବେ ତୁମେ କରିନାହାଁ, ହେ ରାଘବ! ଅନ୍ୟା ନାରୀ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା, ଯାହା ଧର୍ମକୁ ନାଶ କରେ, ତୁମେ କେବେ ଧାରଣ କରିନାହାଁ। ଏପରି କିଛି ଚିନ୍ତା ତୁମ ମନରେ କେବେ ଆସିନାହିଁ; ତୁମେ ସଦା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରତି ଏକନିଷ୍ଠ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପିତୃବାଚ୍ୟା ପାଳନକାରୀ ତୁମେ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛ। ଏହି ସବୁ କେବଳ ସେମାନେ ଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ତୁମର ସଂଯମ ଜାଣେ, ହେ ଶୁଭ ମୂର୍ତ୍ତି! ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ତାପସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ। ଏହି କାରଣରୁ, ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ ଭାଇ ସହିତ ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ; ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁମେ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲା; ତୁମ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଭାବି ମୁଁ କଣ କଲେ ଭଲ ହେବ ଭାବୁଛି। ମୋତେ ତୁମର ଏହି ଯାତ୍ରାରେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ; କାରଣ କ’ହୁଛି, ଶୁଣ। ତୁମେ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ ଭାଇ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ; ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଦେଖି, କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟରେ ତୁମ ବାଣ ବ୍ୟବହାର କରିନିଅ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଇଂଧନ ସମାନ; ଏହା ନିକଟରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଶୌର୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏକଥା ମନେ ପକାଅ, ପୂର୍ବେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପବିତ୍ର ତାପସ ଥିଲେ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯୋଦ୍ଧାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ ଓ ଏକ ତଳୱାର ରଖିଦେଲେ। ଏହି ତଳୱାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜମା ଦେଇ ତାପସ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ରହିଲେ। ଏହା ମିଳିବା ପରେ, ସେ ତଳୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ; ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ତଳୱାର ସହିତ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ମୂଳ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ତଳୱାର ବିନା କେବେ ଯାଉନଥିଲେ। ଏଭଳି ତଳୱାର ସଦା ବୋହିବାରୁ ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଷ୍ଟ ହେବା ଆରମ୍ଭ କଲା, ତପସ୍ୟାର ନିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ିଲେ। ପରେ, ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହୋଇ, ହିଂସାରେ ଲାଗିଗଲେ, ଏବଂ ତଳୱାରର ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସେ ନରକକୁ ଗଲେ। ଏହି ଭଳି ଘଟଣା ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିଲା; ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ସେପରି ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରର ମୂଳ କାରଣ ଅଛି। ମୋ ସ୍ନେହ ଓ ଗଭୀର ଆଦରରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି, ଉପଦେଶ ଦେଉଛି—ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି ଏଭଳି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱେଷ ବା ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ମାରିଦେବାକୁ, ହେ ବୀର, ଏହି ଲୋକ ମନେ ମନେ ମନ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ। ଅରଣ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଏକମାତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ପୀଡିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ଏଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି, ଅରଣ୍ୟ କେଉଁଠି? କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କେଉଁଠି, ତପସ୍ୟା କେଉଁଠି? ଏସବୁ ଆମେ ଏକାଠା କରିଛୁ; ଦେଶର ନୀତିକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସରୁ ମନ ନିମ୍ନ ଓ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ; ଆଉ ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୁନି କରିବା। ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଶ୍ୱଶ୍ୱା ମଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ ସ୍ନେହ ଥାନ୍ତା। ଧର୍ମରୁ ଧନ ମିଳେ, ଧର୍ମରୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଲାଭ ହୁଏ—ଏହି ସଂସାର ଧର୍ମ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି। ଶ୍ରମ ଓ ନିୟମ ପାଳନ କରି ଜଣେ ଧର୍ମକୁ ଆର୍ଜନ କରିପାରେ; ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ।