ସୌମିତ୍ରି ଏବଂ ଛାୟା ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ତୁମର ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ, ରାମ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ତ୍ୟାଗରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତାପସମାନଙ୍କର ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖ, ହେ ମହାବୀର। ତୁମେ ଦେଖିବା ଫଳ ମୂଳରେ ପ୍ରଚୁର ବନ, ଫୁଲେଇଥିବା ଗଛ, ମୃଗମାନେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡ। ତୁମେ ଦେଖିବା ପଦ୍ମର ଗୁଛି ଖିଲିଥିବା ସ୍ନିଗ୍ଧ ସରୋବର ଏବଂ ଝିଅନ୍ତି ପାଣିପକ୍ଷୀମାନେ। ପାହାଡ଼ିଆ ଝରଣା, ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ, ମୟୂର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ଅପୂର୍ବ ବନ ତୁମେ ଦେଖିବା। ଚାଲ, ଶିଶୁ; ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯାଉ। ଏ ସବୁ ଦେଖି ତୁମେ ପୁନି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଅ। ଏପରି ପରାମର୍ଶ ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ 'ଏମିତି ହେଉ' କହି, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଯିବାକୁ ଡେଉଛନ୍ତି। ତାପରେ, ବିସ୍ତୃତ ନୟନ ଥିବା ସୀତା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଏଵର, ଧନୁଷ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ତଳଅସ୍ତ୍ର ଦେଇଦେଲେ। ଦୁଇଁଜଣେ ଭାଇ ଉତ୍ତମ କୁଏଵର ଧାରି, ଧନୁଷ ଧରି ଗୁଞ୍ଜିତ ଧ୍ୱନି ସହ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ସୂତୀକ୍ଷ୍ଣ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଶୁଭ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ସେମାନେ ଧନୁଷ ଏବଂ ତଳଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ନବମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ସୂତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ ସୂନ୍ଦର ଭାବରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ସୀତା ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭକ୍ତିମୟ କଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟରେ ମହାଅଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଆସକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଠାରୁ ଦୂର ରହିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଆସକ୍ତି ଠାରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଆସେ; ତାହାରେ ମିଥ୍ୟା କଥା ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର, ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଭାରି। ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା କୃରତା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟର ଜନୀଙ୍କୁ ଆସ୍ପଦ କରିବା ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା — ଏହି ଦୁଇଟି କେବେ ତୁମେ କରିନାହାଁ, ଏବଂ କେବେ କରିବା ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟା ନାରୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, ଯାହା ଧର୍ମକୁ ନାଶ କରେ, ସେ ଆସକ୍ତି କେବେ ତୁମରେ ଥିଲା ନାହିଁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରନାହ, ତୁମେ ସଦା ସ୍ୱପତ୍ନୀ ନିଷ୍ଠ। ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ପିତୃବାକ୍ୟ ପାଳନ କରିବାରେ ତୁମେ ଅଟୁଟ; ଏହି ଦୁଇ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ତୁମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ସବୁ କେବଳ ତାହାମାନେ ଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମର ସଂଯମ। ତୁମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତାପସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ। ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ ଭାଇ ସହିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଗଲା ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ହେଉଛ। ତୁମେ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଯାଏ; ମୁଁ ଭାବୁଛି କ’ଣ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ। ତୁମର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରାରେ ମୋର ମନ ଆନନ୍ଦ ମାନେ ନାହିଁ; କାହିଁକି ଏହି ଅନୁଭବ ହେଉଛି, ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ। ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି ଭାଇ ସହ ବନକୁ ଯାଉଛ; ବନବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମେ ତୁମର ବାଣ ଉପଯୋଗ କରିବ ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଅଗ୍ନିର ଇଂଧନ ସମାନ; ଏହା ନିକଟରେ ଥିଲେ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏକଦା ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର ତାପସ ଅତି ତୀର୍ଥମୟ ବନରେ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶଚୀପତି, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାପସଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ତଳଅସ୍ତ୍ର ନେଇ। ସେଠାରେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇଦେଲେ, ତାପସ ତ୍ୟାଗରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପାଇ ତାପସ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସରେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ମୂଳ ଫଳ ତୋଳିବାକୁ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ତଳଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯାଉଥିଲେ। ସେଉଁଠି ତାଳଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଘୁରିବା ଘୁରିବା ତାଙ୍କ ମନ ଦୃଢ଼ ହେଲା, ତ୍ୟାଗ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ସେ ଅନ୍ତେ କ୍ରୂରତାରେ ଲିନ ହେଲେ, ଅଧର୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ତାହା ସହିତ ସଂଯୋଗରେ ନରକକୁ ଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରର କାରଣ ଭାବେ ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିଲା; ଅଗ୍ନି ପରି ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ କାରଣ ଅଛି। ଏ ଭଳି ମମତା ଓ ଗଭୀର ସମ୍ମାନରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ ଓ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି—ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି ଏପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିବା ଉପରେ ଲୋକେ ସ୍ବୀକାର କରିବେ ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସଂଯମ ରଖି, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି କେବଳ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରଖିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ଅସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି, ବନ କେଉଁଠି, କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କେଉଁଠି ଏବଂ ତ୍ୟାଗ କେଉଁଠି? ଏହି ସବୁ ଆମେ ଅଲମ୍ବଳିଆ କରିଦେଲୁ; ଦେଶର ନୀତିକୁ ସ୍ମରଣ କର। ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନରୁ ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ; ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ ପୁନି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିବ। ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତ୍ୟାଗୀ ଭାବେ ରହିଲେ, ତେବେ ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଶ୍ୱଶୁରାଣୀ ସହ ଅନନ୍ତ ସ୍ନେହ ହେବ। ଧର୍ମରୁ ଧନ ମିଳେ, ଧର୍ମରୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ମିଳେ—ଏହି ସଂସାର ଧର୍ମ ଉପରେ ଅଟୁଟ।