ବସିଷ୍ଠ ଗୋତ୍ରର ମହାନ ରାଜନ୍ୟ, ତୁମେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରୁଛ, ଏହା ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ନୁହେଁ। ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର; ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କର। ମୁଁ ଏକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ବ୍ରତକୁ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି। ବ୍ରତ ପ୍ରାୟ ସମାପ୍ତି ପାଇଁ ଆସିଲେ, ସେହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଦୈତ୍ୟ—ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ—ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଉପରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଅପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ। ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ନିରାଶ ହୋଇ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ, କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍ୟ, ମୋ ମନେ କ୍ରୋଧ ଆସେନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥା, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏପରି, ଏଠାରେ ଶାପ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ। ରାଜନ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୋତେ ତୁମ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ପରାକ୍ରମ ସତ୍ୟ। ତୁମେ ମୋତେ ତୁମ ବଡ଼ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ; କାଳା କପୋତର ପରି କେଶ, ଶୂରବୀର ଯୁବକ ରାମ, ମୋ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବେ, ସେ ସମର୍ଥ। ସେ ଏହି ବିଘ୍ନକାରୀ ଦୈତ୍ୟମାନୋଁକୁ ନାଶ କରିବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ ହେବ, ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ କେବେ ବି ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେନାହିଁ। ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଓ କାଳ ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ସେମାନୋଁକୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ରାଜନ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ ଅବିବେକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି—ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ବଧ ହେବେ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଜାଣିଛି, ସେ ମହାତ୍ମା ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତପୋଧନ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପରମ ଖ୍ୟାତି ଚାଉଛ, ଯଦି ତୁମେ ଦୃଢ଼ତା ଚାଉଛ, ତେବେ ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ; ଯଦି ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଦି ଅନୁମତି ଦେଇଥିବେ, ତେବେ ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଓ ନିର୍ଲିପ୍ତ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ମୋତେ ଦିଅ। ବଳିଦାନର ସମୟ କେବଳ ଦଶ ରାତି, ରାମ କମଳନୟନ, ସେ ଏହାଠାରୁ ବିଲମ୍ବିତ ହେବେନାହିଁ, ଏହି ମତି ମୋର। ଏପରି କହି ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚୁପ ହୋଇଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇଗଲେ, ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା, ଅବଶ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେ ମନେ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଆସନରୁ ଉଠିବେ। ଏହା ହେଉଛି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ପରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା। ଏଉଁଠି ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ, ପରେ ସ୍ବସ୍ଥ ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ: "ମୋ ରାମ କମଳନୟନ, ସେ ଏଉଁଠି ଷୋଡ଼ସ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ; ସେ ଏଉଁଠି ରାକ୍ଷସମାନୋଁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ମୋ ବଡ଼ ସେନା, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ, ଯାହା ଉପରେ ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି। ଏହି ସେନା ନେଇ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋ ସେବକମାନେ ଶୂର, ସେନା ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମର୍ଥ; ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଧନୁର୍ବାଣ ଧରି ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ଜୀବନ ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନୋଁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରତ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ, ମୁଁ ଯିବି, ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସେ ଏଉଁଠି ଶିଶୁ, ଅବିଦ୍ୟାରେ ଅପରିପକ୍କ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିନାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ ଜାଣିନାହିଁ। ସେ ଏହି ଦୂଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନୋଁ ସହିତ ସାମ୍ନା କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ରାମଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ମୁଁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାଇଁ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାମ ବିନା ରହିପାରିବି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆପଣ ରାଘବଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ସହିତ ଏହି ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ନେଇ ନିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏଉଁଠି ସଠି ହଜାର ବର୍ଷ ବୟସ୍କ। ରାମଙ୍କୁ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ପାଇଥିଲି; ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋ ଚାରି ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ମୋର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ରାମଙ୍କୁ। ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେ ବଡ଼ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ସେମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, କେଉଁ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର? ସେମାନେ କିଏର ପୁଅ, କିଏ ସେମାନେ? ସେମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିଏ ସେମାନୋଁକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏହି ସବୁ କଥା ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆମେ କେମିତି ସେମାନୋଁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ? ଆମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନୋଁ ସହିତ ସାମ୍ନା କରିବା ପାଇଁ କେମିତି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ, ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଏପରି ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: "ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅଛି, ତାଙ୍କ ନାମ ରାବଣ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୋଭିତ କରେ। ସେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଳବାନ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନୋଁ ସହିତ ଘିରିଛି; ରାକ୍ଷସମାନୋଁର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ଓ ମୁନି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ। କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କୁ ବିଘ୍ନ କରେନାହିଁ, ମହାବଳୀ। ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ—ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ—ଏହି ବଳିଦାନ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।