ଏକ ଦିନ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବନବାସୀ ଋଷିମାନେ, ଅଧିକାଂଶ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆସି ଦୁଃଖ ଭରିତ କଥା କହିଲେ— “ହେ ରାମ, ଆପଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବା ଆମେ ଋଷିମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପରିରକ୍ଷିତ ଭଳି ଭୟାନକ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛୁ। ଆପଣ ଆସି ଦେଖନ୍ତୁ, ବନରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ପମ୍ପା ନଦୀ, ଅନୁମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟିଛି। ଏପରି ଭୟଙ୍କର କଳ୍ୟାଣ ଦେଖି ଆମେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରୁନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛୁ; ରାକ୍ଷସମାନେ ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆପଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହେ ରାମ, ଏ ପୃଥିବୀରେ ଆପଣ ଛଡ଼ା ଆମପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ଆପଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୋତେ ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେବାଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତପସ୍ବୀମାନେ ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦେଇପାରିବେନାହିଁ। ମୁଁ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ବନକୁ ଆସିଛି, ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟାୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ସଯୋଗ ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କର କାମସାଧନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି; ଏଠି ବସିବା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଫଳ ଦେବ। ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରିବି; ତପସ୍ବୀମାନେ ମୋର ଶୌର୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦେଖନ୍ତୁ।” ଏପରି ଏକ ଦାନ ଦେଇ, ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କ ସହ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠିଠାରୁ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୀତା ସହ ତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସହ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ଅନେକ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଅଟି, ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଉଚ୍ଚ ଥିଲା। ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସୀତା ସହ ସେହି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା। ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଚାଲା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏଠି ରାମ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ, ତପରେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ତ୍ୟାଗର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଋଷି, ନମ୍ରତା ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି କହିଲେ— “ମୁଁ ରାମ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଏହିପରି ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୌର୍ୟ ଧରିଥିବା ମହାମୁନି, ମୋତେ କଥା କହନ୍ତୁ।” ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ— “ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ, ତୁମେ ସତ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା; ତୁମେ ଏହି ଅଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ, ଏହି ଅଶ୍ରମ ଏବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛି। ମୁଁ ତୁମେ ଆସିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି, ଦେହ ଛାଡ଼ି ଦେବତା ଲୋକକୁ ଯିବା ଆଗରୁ। ମୁଁ ଶୁଣିଛି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ବସିଛ, ଏଉଁ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଦେବତା ଏବଂ ଦେବତା ଦେବ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜିତିଛି। ଏଠି, ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ମୋର ଦୟାରେ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୀତା ସହ ଏଠି ବସିପାରିବା।” ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଜ୍ୱଳିତ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ, ରାମ ନିଜ ନିୟମରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଥିବା ଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜିତିପାରିବି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଏହି ବନରେ ଏଠି ବସିବି। ଆପଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିବେଶିତ; ଏହି କଥା ଶରଭଙ୍ଗ ଏବଂ ଗୌତମ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ମହାମୁନି ମଧୁର କଥା କହିଲେ— “ଏହି ଅଶ୍ରମ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ, ସଦା ଋଷିମାନେ ଏଠି ଆସନ୍ତି, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି ମହା ମୃଗ ଦଳ ଆସି, ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହିଁ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଏଠି ମୃଗ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପରାଧ ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ଧୃଢ଼ତା ସହ ଧନୁଷ ଏବଂ ବାଣ ଧରି କହିଲେ— “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ମୃଗ ଦଳକୁ ମୁଁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରିବି। ତିକ୍ତ ଏବଂ ତୀବ୍ର ବାଣରେ ମୁଁ ମୃଗମାନେକୁ ମାରିଦେଇପାରିବି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଚିକିତ୍ସା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ କ’ଣ ହେବ?” ମୁଁ ଏହି ଅଶ୍ରମରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବସିପାରିବିନାହିଁ।” ଏହିପରି କଥା ଶେଷ କରି, ରାମ ସଂଧ୍ୟାକାଳର ଉପାସନା କଲେ। ସଂଧ୍ୟା ଉପାସନା ଶେଷ କରି, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ସୁନ୍ଦର ଅଶ୍ରମରେ ବସିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ନିଜେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯଥାପ୍ରକାର ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ସଂଧ୍ୟା ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ରାତି ଆସିଥିବା ଦେଖି। ଏଠିଠାରୁ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରାମ ଏବଂ ସଉମିତ୍ରି ସେଉଁଠି ରାତି କଟି, ପ୍ରଭାତେ ଉଠିଲେ। ରାଘବ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉଠି, ସୀତା ସହ ଶୀତଳ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଶୁଧି କରିଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଏହି ବନରେ, ଭୈଦେହୀ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯଥାପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା କଲେ।