ତାରା ସହ ପରାମର୍ଶ କରିବା ପରେ, ବାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ରାମ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସେହି ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ। ପରେ, ବନରାମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ବନରକୁ ଏକଠା କରି ସେମାନେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ। ତାପରେ, ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ଲବଣ ସାଗର ଉପରେ ଲାଘୁଡ଼ି ଦେଲେ। ସେଠାରେ, ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଂକା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ହନୁମାନ୍ ଅଶୋକ ବାଟିକାରେ ବିଚାରମଗ୍ନ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ, ଖବର ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱାର ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଏହାପରେ, ପାଞ୍ଚ ନାୟକ ଏବଂ ସପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଶୂର ଅକ୍ଷକୁ ମାରି, ହନୁମାନ୍ ଅନ୍ତେ ଧରାପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁରୁଣା ପିତାମହଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଜାଣି, ଶୂରବୀର ହନୁମାନ୍ ନିଜକୁ ବନ୍ଧି ରଖିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲେ, ଯାହା ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଘଟିଥିଲା। ପରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଲଂକା ନଗରକୁ ଦାହ କରି, ମହାବଳୀ ବନର ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଫେରିଲେ। ହନୁମାନ୍ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, 'ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି' ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖବର ଦେଲେ। ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଏକାଠି ରାମ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ତୀର ତୀର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍କଳିତ କଲେ। ତାହାପରେ, ସମୁଦ୍ର ଦେବତା ନିଜେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନଳ ବନ୍ଧ କଲେ। ସେହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଲଂକାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ପଡ଼ିଲେ। ପରେ, ଲୋକମାନ୍ୟ ସଭାରେ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ; ଦୁଃଖିତ ସୀତା ସତୀତ୍ୱ ରକ୍ଷା କରି ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଜାଣି, ଏହି ମହତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଂକାର ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରୂପେ ଅଭିଷେକ କରି, କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ଦେଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ବନରମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭୃଗୁବନ୍ଧୁ ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାମ ହନୁମାନ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ପୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ମୁଣ୍ଡ ଝଟା ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଭାଇମାନେ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଖୁସି, ସମୃଦ୍ଧି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଓ ଭୟ ନାହିଁ। କେହି କେବେ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ନାରୀମାନେ ସଦା ପତିନିଷ୍ଠ ରହିବେ, କେହି ବିଧବା ହେବେ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିରୁ ଭୟ ନାହିଁ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିବେ ନାହିଁ, ବାୟୁ କିମ୍ବା ଜ୍ୱର ରୁ ଭୟ ନାହିଁ। ଭୂଖ, ଚୋର ରୁ ଭୟ ନାହିଁ; ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ ଧନ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟୟୁଗ ପରି ଆନନ୍ଦ ରେ ରହିବେ; ଶତଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବେ। ଅନେକ କୋଟି ଗାଈ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ବିଧିରେ ଦାନ ଦେଇ, ଅପାର ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ମହତ୍ମା ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ। ରାଘବ ଏକ ଶତ ଗୁଣ ବଢ଼ି ରାଜବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିବେ। ଦଶ ହଜାର ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି ରାମ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପନାଶକ, ପୁଣ୍ୟମୟ ରାମ କଥା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ; ଯିଏ ଏହି ରାମ କଥା ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ଜୀବନଦାୟିନୀ ରାମାୟଣ କଥା ପଢ଼େ, ସେ ମୃତ୍ୟୁପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ସାଥୀମାନେ ସହ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହା ପଢ଼ିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାକ୍ପଟୁତା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୃଥିବୀର ଆଧିପତ୍ୟ, ବଣିକ ବ୍ୟବସାୟରେ ସିଦ୍ଧି ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଥାଏ। ଏହି ଉତ୍ତମ ରାମାୟଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ବାଳକାଣ୍ଡ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ନାରଦଙ୍କ ମଧୁର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶବ୍ଦକୁଶଳ ବାଲ୍ମୀକି ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ, ସେ ମୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ବାଲ୍ମୀକି ଜହ୍ନବୀ ନଦୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ତମସା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ତମସା ତଟରେ କ୍ଷାଳ ହୀନ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଦେଖି, ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଭରଦ୍ୱାଜ, ଏହି ପାଖରେ ମାଟି ନାହିଁ, ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।' 'ପ୍ରିୟ, ଜଳପାତ୍ର ରଖ, ମୋ bark ଚୀର ଦେ; ଏଠି ଏହି ଉତ୍ତମ ତମସା ତଟରେ ସ୍ନାନ କରିବି।' ଏପରି ବଡ଼ମନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିଷ୍ୟ ଭରଦ୍ୱାଜ ଅନୁଶାସିତ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଚୀର ଦେଲେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହାତରୁ ଚୀର ନେଇ, ସଂଯମୀ ବାଲ୍ମୀକି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେଇ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖି ବିଚରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।