ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୃଢ଼ ଓ ତୀବ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦାନବକୁ ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହା କରି ସେମାନେ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖି ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବୀଣ, ଏହି ଗର୍ତ୍ତରେ ବିରାଧକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। କାରଣ, ବିରାଧ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ନିଜର ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ତାଙ୍କର ଆଶା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟକୁ ଗର୍ତ୍ତରେ ପକେଇବା ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଧକୁ ଗର୍ତ୍ତରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ବିରାଧକୁ ଭୂମିରେ ଥିବା ଗର୍ତ୍ତରେ ପକେଇଲେ, ଏବଂ ଭୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ମହା ଅରଣ୍ୟରେ ଅନନ୍ଦ କଲେ, ଦୈତ୍ୟକୁ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍କିଦେଲେ। ତା’ପରେ ସୁନା ଆଳଙ୍କୃତ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କରି, ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ମହା ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତେଜୋମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଉଁପରି ଦୈତ୍ୟ ବିରାଧକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ବଧ କରି, ସେ ବୀର ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ତା’ପରେ ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଦୁର୍ଗମ, ଏପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ଆମେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ। ଚଳ, ଶୀଘ୍ର ମୁନି ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଁ।" ଏହିପରି ଭାବେ ରାଘବ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଅତି ପବିତ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଧର ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭୂମିକୁ ଛୁଁନଥିବା ଏକ ଦେବତା। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ଦେବତା, ଅନେକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକ ରଥରେ ଆକାଶରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେବତା, ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଧଳା ମେଘମାଳା ପରି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶିତଳ। ସେ ଦେଖିଲେ ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ନିର୍ମଳ ଛତା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ ଥିବା ଦୁଇଟି ଚାମରା। ଉତ୍ତମ ଜନନୀମାନେ ଏହି ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହଲାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ଆକାଶରେ ବସି ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତିତ, ଓ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ସହିତ ଓ ବାସବଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଉଥିଲେ। ଶତକ୍ରତୁକୁ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରଥକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ— “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ, ଶୋଭାମୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଛି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ପୁରୁହୂତଙ୍କର, ଯାହା ଆମେ ଶକ୍ରଙ୍କର ଦେବଘୋଡ଼ା ବୋଲି ଶୁଣିଥିଲୁ। ଏହି ଚାରିପାଖରେ ଯେଉଁ ଯୁବା, କଣ୍ଟା ଧରିଛନ୍ତି, କଣ୍ଣା ଛେଦା ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶତଶଃ ଏମିତି ବଢ଼ିଆ ପୁରୁଷ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ବିଶାଳ ଛାତି, ଲୋହା ଭଳି ଭୁଜା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବାଘ ପରି ଦୁର୍ଜୟ। ସେମାନଙ୍କର ଛାତିରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଉଥିବା ମଣିମାଳା ଅଛି, ସମସ୍ତେ ପ୍ରାୟ ପঁଚିଶ ବର୍ଷ ବୟସର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଦା ଏହି ବୟସ ଥାଏ, ଏମିତି ଦେଖି ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏଠାରେ ବୈଦେହୀ ସହ ଥିବା, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣିବି ଏହି ରଥରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି।" ଏଭଳି କହି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାମ ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ ସହ କଥା ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ନେଇଯାଅ, ତା’ପରେ ସେ ମୋତେ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ। କାରଣ, ମୁଁ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛି, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବି, ରାମଙ୍କୁ ଏକ ମହା କର୍ମ କରିବାକୁ ହେବ, ଯାହା ଅନ୍ୟେ ନପାରିବେ।” ଏଭଳି ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ସହ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଯଜ୍ଞବେଦିରେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ବସିଲେ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତା’ପରେ ରାଘବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ଶରଭଙ୍ଗ ସମସ୍ତ କଥା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର, ରାମ, ମୋତେ ଏକ ଵର ଦେଉଛନ୍ତି ଓ ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ନେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ୍ୟ ଓ ଅନିୟମୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ। ତୁମେ ନିକଟରେ ଅଛ, ଓ ପୁରୁଷଶାର୍ଥୀ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯିବିନି, ମୋର ପ୍ରିୟ ଅତିଥି। ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯିବି। ମୁଁ ଅକ୍ଷୟ ଶୁଭ ଲୋକ ଜିତିଛି; ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦୈବିକ ଲୋକ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏଭଳି ମୁନି ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ କହିଲେ— "ମହାମୁନି, ମୁଁ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜିତିବି; ମୁଁ କେବଳ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଦେଖାଇଥିବା ଆଶ୍ରୟ ଚାହେଁ।" ଏହିପରି ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ଶରଭଙ୍ଗ ପୁନି କଥା କହିଲେ।