ମହାନ ଋଷି ଗୋସ୍ୱାମୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଦେଖି ଦଶରଥ ରାଜା ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ, “ମୁଁ ମନେ କରେ ଯେ, ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଆସିବା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ସଂଯୋଗ। ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ଅଭିନନ୍ଦନ। ଆପଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ? ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି?” “ଏ ମହାବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ସଦା ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି, ଆପଣ ମୋତେ ମହତ୍ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆମ ଜୀବନ ଧନ୍ୟ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ରାତି ଏବେ ନିଜରେ ଶୁଭ ହୋଇଯାଇଛି। ଆପଣ ପୂର୍ବେ ରାଜର୍ଷି ଥିଲେ, ତପୋବଳରେ ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ବଢିଯାଇଛି। ଏବେ ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପଦକୁ ଅଧିଗମନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋତେ ବହୁ ପ୍ରକାର ପୂଜା ଦିଆଯିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଘଟଣା ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ପବିତ୍ର। ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ଆପଣ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ଆପଣ ମୋପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ କାମେ ମୁଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବି। ଆପଣ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଯୋଗୀ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ କହିବାରେ ଦ୍ୱିଧା କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ କର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ମୋର ଦେବତା ରୂପୀ ରକ୍ଷକ। ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମହାଭାଗ୍ୟ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ବିନମ୍ର ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶୁଭ ଓ ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣି, ସିଂହ ସଦୃଶ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, କମ୍ପିତ ଶରୀରେ କହିଲେ— “ଏ ରାଜନ୍, ଏପରି ଆଚରଣ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଉଚିତ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ। ଆପଣ ମହାନ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ନାମଧାରୀ। ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆପଣ ଏହା ପୂରଣ କରିବେ, ଆପଣଙ୍କ ଦିଆଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବେ। ମୁଁ ଏକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ଦାନବ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ବ୍ରତର ସମାପ୍ତିରେ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି। ବ୍ରତ ପୁନପୁନ କରିବା ପରେ ଏବଂ ସମାପ୍ତି ସମୟରେ, ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ—ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ—ଆସି, ବେଦି ଉପରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରତ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ ଓ ତାହାର ସମାପ୍ତି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ହଟିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ମୁଁ କଦାଚିତ୍ କ୍ରୋଧ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ଶାପ ଏଠାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ସତ୍ୟବୀର। ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମ, କଳା କାକର ପଖ ପରି କେଶ ଥିବା, ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେବେ। ସେ ଏହି ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଧ୍ୱଂସ କରିବେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ ହେବ, ଏହି ଦୁଇଜଣ କେବେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଓ କାଳ ପାଶରେ ବନ୍ଧିତ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଆପଣ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅତିକ୍ରମିତ ସ୍ନେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଉଛି—ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ନିଶ୍ଚିତ ହତ୍ୟା ହେବେ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଜାଣେ, ସେ ମହାତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟବୀର। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପରମ କୀର୍ତ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ଦୃଢ଼ତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଥା ବ୍ରତ ଦଶ ରାତି ଚାଲିବ, ରାମ ଏହି ସମୟ ରହିବେ, ତା’ପରେ ବିଳମ୍ବ ହେବେ ନାହିଁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏପରି କହି ନୀରବ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ମହା ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହେଲେ, କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଅବସ୍ଥିର ହେଲେ। ସେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ଫେରି, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଉଠିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ମନକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା, ଏହି ମହାନ ଓ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠିଲେ। ଏଥିରେ, ଦଶରଥ ରାଜା କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ ହୁଶିଆରି ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ରାମ, ପଦ୍ମନୟନ, ଏଖଣିଁ ସୋଳ ବର୍ଷ ହେଉନାହିଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ। ଏହା ମୋର ସେନା, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ମୁଁ; ଏହି ସେନା ନେଇ ମୁଁ ଯାଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ମୋର ସେବକମାନେ ଶୂର ଓ ପ୍ରବଳ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ—ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜେ ଧନୁଷ ଧରି ଆଗରେ ରହି ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ପ୍ରାଣ ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ରାତ୍ରିଚର ଦେମନମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରତ ଅନ୍ଧାର ଚିନ୍ତା ବିନା ସଫଳ ହେବ; ମୁଁ ଯିବି, ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସେ ଏକ ଶିଶୁ, ଅବିଦ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିନାହିଁ; ସେ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଅପରିଚିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ନୁହେଁ। ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଧୂର୍ତ୍ତତାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ରାମ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ରହିପାରିବି ନାହିଁ।