ଅନେକ ବାଣ ଓ ତଳୱାରରେ ଆହତ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲା ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ଓ ଅଜୟ ଥିବା ଏହି ଦାନବକୁ ଦେଖି, ଆପଦରେ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଏପରି କହିଲେ: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦାନବକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଜୟ କରିହେବ ନାହିଁ; ଆସ, ଏହି ଦାନବକୁ ମାଟିରେ ପୁତିଦେବା।” “ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରବଳ ଦାନବ ପାଇଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦ ଖୋଦ।” ଏପରି କହି, ଶୂରବୀର ରାମ ଭୟଙ୍କର ବିରାଧଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗଳାକୁ ଦବାଇ ରଖିଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ବିରାଧ ଦାନବ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ହତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମୂଢ଼ତାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲି। ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ, ମହାପୁନ୍ୟଶୀଳୀ ବୈଦେହୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛି। ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି; ମୁଁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ତୁମ୍ବୁରୁ, ଯାହାକୁ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ମିଳିଥିଲା। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲାପରେ, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଶ୍ରବଣ କହିଥିଲେ: ‘ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ରୂପ ପୁନଃ ପାଇ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।’ କ୍ରୋଧରେ ସେ ଏହି ଅକଥା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅଭିଲାଷା କରିନଥିଲି। ଏପରି ଭାବରେ ରମ୍ଭାରେ ଆସକ୍ତ ବୈଶ୍ରବଣ ଆମ ପ୍ରତି ଏହି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ; ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି। ଏବେ ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯିବି; ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଏଠାରୁ ଅଧା ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରବଳ ଶରଭଙ୍ଗ ରହିଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ସେଉଁଠି ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ମିଳିବ। ହେ ରାମ, ମୋତେ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦରେ ରଖି, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଯାଅ; ଏହି ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଚିରଞ୍ଜୀବ ଧର୍ମ। ଯେଉଁମାନେ ଏଭଳି ଗଡ଼ିଖନ୍ଦରେ ରଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରକାଳୀନ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ଏପରି କହି ବିରାଧ, ବହୁ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ଦେହ ଛାଡ଼ି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ରାଘବ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦ ଖୋଦ, ଯେପରିକି ଅପରାଧୀ ହାତୀ ପାଇଁ କରାଯାଏ।” ଏପରି କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ବିରାଧଙ୍କ ଗଳାକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦବାଇ ରଖିଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ଖୁର୍ପି ନେଇ, ବଡ଼ ଗଭୀର ଗଡ଼ିଖନ୍ଦ ଖୋଦିଲେ। ତାଙ୍କର ଗଳା ମୁକ୍ତ କରି, ଶଂଖପରି କାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ବିରାଧଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଦୁଇଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦରେ ପକାଇ ଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବିରାଧକୁ ପକାଇ ଦେଖି, ଦୁଇଭାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନଥିବା ବିରାଧକୁ ଏଭଳି ଗଡ଼ିଖନ୍ଦରେ ବଧ କରିବାକୁ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, କାରଣ ବିରାଧ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏପରି ହେବାକୁ ଚାହେଁଥିବା ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେବା ବିଷୟ କହିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦରେ ପକାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପକାଇବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଏପରି ଭାବରେ, ଆନନ୍ଦିତ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିରାଧକୁ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦରେ ପକାଇ, ପଥର ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲେ ଏବଂ ମହାବନରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ତାପରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଂକୃତ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଇଭାଇ, ବିରାଧକୁ ବଧ କରି, ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ମହାବନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଉଁପରେ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ବିରାଧ ଦାନବକୁ ବନରେ ବଧ କରି, ଶୂରବୀର ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ, ତେଜୋମୟ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଅରଣ୍ୟ କଠିନ ଓ ଅପରିଚିତ; ଆମେ ଏପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହଁ। ଚଳ, ଶୀଘ୍ର ଶରଭଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ। ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଅତି ମହାନ।” ଏପରି କହି ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଯାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଦେଖିଲେ—ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏକ ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଁନଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା, ଅନେକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକ ରଥରେ ଆକାଶରେ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଧଳା ମେଘ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ। ସେଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ନିର୍ମଳ ଛତ୍ର, ଦୁଇଟି ସୁନା ହାତଲା ଚାମର ଦେଖିଲେ। ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ସେ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏହି ଚାମର ହଲେ; ଅନେକ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଦେବତା ଉତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକରେ ସ୍ତୁତିତ, ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ସହ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ଓ ବାସବଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ଦେଖ, ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଛି, ଆକାଶରେ ଚାଲୁଛି।