ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୀତା ଜଙ୍ଗଲରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ—ବିରାଧ—ସେମାନଙ୍କର ଆଗରେ ଆସିଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କଲେ—ମୁଷ୍ଟି, ବାହୁ ଓ ପାଦରେ ଘାତ କରି, ପୁଣିପୁଣି ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ପେଲାଇଲେ। ଅନେକ ତୀର ଓ ତଳୱାରରେ ଆହତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ଭାବେ ଚେପି ଦିଆଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ଦାନବ ମରିଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅଦମ୍ୟ ଓ ଅଚଳ ଦେଖି, ମହାନ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦାନବ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ଅଜୟ, ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାଟି ତଳେ ପତିତ କରିବା ଉଚିତ।” ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ପାଇଁ ଏଠି ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ା ଖୋଦ।” ଏହା କହି, ଶୂରବୀର ରାମ ବିରାଧଙ୍କ ଗଳାକୁ ପାଦରେ ଚେପି ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗଡ଼ା ଖୋଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିରାଧ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ—“ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ହତ ହେଲି; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିଛି ଆପଣ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଏବଂ ଏହି ସୀତା ଓ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବ ତୁମ୍ବୁରୁ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ଦାନବ ଦେହ ନେଇଛି। ମୁଁ ବିନତି କଲାପରେ, ବୈଶ୍ରବଣ କହିଥିଲେ—‘ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିବେ, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ରୂପ ଫେରି ପାର୍ବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।’ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେଲି। ବଡ଼ ଋଷି ଶରଭଙ୍ଗ ଏଠାରୁ ଅଧା ଯୋଜନା ଦୂରରେ ବସନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଦେବେ। ଏବେ ମୋତେ ଗଡ଼ାରେ ରଖନ୍ତୁ; ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହିପରି ଗଡ଼ାରେ ରଖାଯିବା ନିୟମ ଅଟୁଟ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ହୁଏ।” ଏପରି କହି ବିରାଧ ତାଙ୍କ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ। ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଉଥରେ ଗଡ଼ା ଖୋଦିବାକୁ କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଠିନ ମାଟି ଖୋଦି ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ା ବନେଇଲେ। ତା’ପରେ ଦୁହେଁ ମିଶି ବିରାଧଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ଗଳା ଛାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଗଡ଼ା ଭିତରେ ପକେଇଲେ। ବିରାଧଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ପଥର ଦେଇ ଏହି ଦାନବର ଅନ୍ତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦୁହେଁ ଭୟମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତା’ପରେ ତିନିଜଣ—ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଭଳି ବିରାଧଙ୍କୁ ହତ କରି, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଓ କଠିନ; ଆମେ ଏପରି ଜାଗାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ। ଚଳ, ଶରଭଙ୍ଗ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା।” ଏହିପରି କହି ତିନିଜଣ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟରେ ରାମ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭୂମିକୁ ଛୁଁନଥିବା ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେବତା ଅନେକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକ ରଥରେ ଆକାଶରେ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦୂରରୁ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ମେଘ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ଚାମର, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ ଥିବା ଚାମର ଝୁଲୁଥିଲା। ଦେବଙ୍କ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେବତା ଆକାଶରେ ଥିବାବେଳେ ଶରଭଙ୍ଗ ସହିତ କଥା ହେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର (ଶତକ୍ରତୁ) ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତା’ପାଖକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ।