ମଧ୍ୟରାତ୍ରୀରେ, ଅପସରା ବିରଧା, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରରେ ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଚଡ଼ିଛନ୍ତି ଭାବରେ ଉଠାଇ ନେଲା। ବିରଧା, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ନିଜ କାନ୍ଧରେ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସିଧା ଜଙ୍ଗଲ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲା। ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ପରି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗଛ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ, ଶୁଭ ପ୍ରାଣୀ, ତଥା ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ସାପ ଅଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ସୀତା ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସୀତା ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଏହି ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସତ୍ୟବାନ, ଧର୍ମିକ ଓ ପବିତ୍ର, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ନେଉଛନ୍ତି। ବାଘ ଓ ଚିତା ମୋତେ ଭକ୍ଷିବେ—ମୁକ୍ତି ଦିଅ, ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ରଘୁବଂଶୀମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।” ଏହାପରେ, ସୌମିତ୍ରି ଅର୍ଥାତ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିରଧାଙ୍କର ବାମ ହାତ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଓ ରାମ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଦୁଇ ହାତ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସ ବିରଧା ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଜମିରେ ଚଟା ମାରି ପଡ଼ିଗଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍କା, ହାତ, ଓ ପା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ଦୁଇ ଭାଇ ବାରମ୍ବାର ଉଠାଇ ଜମିରେ ଚଟା ମାରି ଦେଲେ। ଅନେକ ତୀର, ଖଡ଼ ଓ ଅନେକ ଭାବରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିରଧା ମରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଜୟ ଓ ଅଚଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିରଧାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତପୋବଳ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟିତ ହେବେ ନାହିଁ; ଆମେ ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଭୂମିରେ ପିତ କରିବା ଉଚିତ।” ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ଖୋଲ ଖୋଦ।” ଏଭଳି କହି, ରାମ ବିରଧାଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ତାଙ୍କ ଗଳା ଉପରେ ପା ଦେଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ରାମଙ୍କର ଆଦର ଭରା କଥା ଶୁଣି, ବିରଧା କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହ, ଆପଣଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିନାଶ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲି ନାହିଁ। ହେ କୌସଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବେ ଚିହ୍ନିଛି; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୀତା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପକୁ ଆସିଛି; ମୁଁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ତୁମ୍ବୁରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିନୟ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଶ୍ରବଣ କହିଥିଲେ: ‘ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କରିବେ—’ ‘ତାପରେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ରୂପ ପୁନଃ ପାଇବେ ଓ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବେ।’ କ୍ରୋଧରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିକଟ କରିନଥିଲି, ତେଉଁ କହିଥିଲେ। ଏହିପରି ବୈଶ୍ରବଣ, ରମ୍ଭାରେ ଆସକ୍ତ, ଏହି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ; ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି। ମୁଁ ମୋ ଜଗତକୁ ଯିବି; ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନିକଟରେ ନ୍ୟାୟବାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରଭଙ୍ଗ ବସିଛନ୍ତି। ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଏକ ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ଅଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିବେ। ହେ ରାମ, ମୁଁକୁ ଗଡ଼ଖୋଲରେ ରଖି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଏହି ନିତି। ଯେଉଁମାନେ ଗଡ଼ଖୋଲରେ ରଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି।” ଏଭଳି କହି, ବିରଧା ବିରାଟ ଶକ୍ତିରେ ତୀର ଆଘାତରେ ବିନାଶ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ଖୋଲ ଖୋଦ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ, ଏକ ବନ୍ୟ ହାତୀ ପାଇଁ ତେଣୁ।” ଏଭଳି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ବିରଧାଙ୍କ ଗଳା ଉପରେ ପା ଦେଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ କୁହୁ ନେଇ ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ଖୋଲ ଖୋଦିଲେ। ବିରଧାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ଗଳା ମୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ ପରି କାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ, ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ଖୋଲରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦ୍ରୁତ ଓ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଗଡ଼ଖୋଲରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ ଓ ଆନନ୍ଦ ହେଲେ। ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବା ନାହିଁ ଦେଖି, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଗଡ଼ଖୋଲରେ ବିରଧାକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ବିରଧା ସ୍ୱୟଂ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେବା ନାହିଁ ବୋଲି ଜଣାଇଥିଲେ ଓ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ଖୋଲରେ ଫେଙ୍ଗିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରଧା ଫେଙ୍ଗି ଦିଅଯାଉଥିବା ବେଳେ ଜଙ୍ଗଲ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ରାବଣ ରୋଦନରେ ଉଘାଡ଼ିଯାଇଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ବିରଧାକୁ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ଖୋଲରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ; ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦେଲେ ଓ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଚଳାଚଳ କଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଲଙ୍କୃତ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ରାକ୍ଷସ ବିନାଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କଲେ; ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏବେ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରଧାକୁ ବିନାଶ କରି, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜସ୍ଵୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଅପରିଚିତ; ଆମେ ଏପରି ବନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖିନାହିଁ।