ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଠି ନେଉଛି, ଆମେ ସେଉଁଠି ଚଲିବା ଉଚିତ୍—ଏହି ହେଉଛି ଆମ ମାର୍ଗ, ତେଣୁ ରାତିର ଏହି ଚରଣକୁ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁ ନେଉ, ନେଉ। ଏହିପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ବିରାଧ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରସା କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଛୁଆଁମାନେ ଶିଶୁମାନେ ମାନେ ଝାଲିରେ ବସିଥିବା ପରି ଉଠାଇଲା। ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ବସାଇ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରାତିର ଚରଣ ବିରାଧ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିବା ସହିତ ସିଧା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ଏମିତି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲା, ଯାହା ବଡ଼ କଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡ, ଶୁଭ ପ୍ରାଣୀ, ଓ ଅନେକ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ସାପ ଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶୀତା ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରି ଚିତ୍କାର କଲେ—“ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ, ସତ୍ୟବାନ, ଧର୍ମିକ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ବୋଝାଯାଉଛନ୍ତି। ବାଘ ଓ ଚିତା ମୋତେ ଭକ୍ଷିବେ—ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।” ଏହି ସମୟରେ ସୌମିତ୍ରି ରାକ୍ଷସର ବାମ ହାତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ରାମ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଦୁଇ ହାତ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ମେଘପରି କଳା ଏହି ରାକ୍ଷସ ଭୟରେ ଅବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଜମିରେ ଲୁଟିଗଲା। ତାପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତା'କୁ ମୁଠି, ହାତ, ଓ ପାଦରେ ପିଟି, ପୁଣିପୁଣି ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ପଟକିଲେ। ଅନେକ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ଓ ତଳୱାରରେ ଆହତ ହେବା ସହିତ, ଭୂମିରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପିଟି ଦେବାରେ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ମରିଲା ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ଓ ଅଜୟ ଦେଖି, ଭୟ ତଳେ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରୁଥିବା ବିଭୂଷିତ ରାମ କହିଲେ—“ତପୋବଳରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଜୟୀ ହେବା ଯାଉ ନାହିଁ; ଏହାକୁ ପିତା ମାନେ ଗାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍।” “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ଗଡ଼ଖାଇ ଖନନ କର।” ଏହିପରି କହି ରାମ ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବିରାଧଙ୍କ ଗଳା ଦବାଇ ରହିଲେ। ଏହି ଉଚିତ୍ ସମ୍ମାନ ଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବିରାଧ କହିଲେ—“ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିରେ ମୋତେ ହତ କରିଛ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମୂଢ଼ତାରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ। ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ, ମହିଳା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈଦେହୀ ଓ ଅଲଂକୃତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛି।” “ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଶରୀରକୁ ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବ ତୁମ୍ବୁରୁ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡ଼ିଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିନତି କଲି, ସେ କହିଲେ—‘ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ଦେହ ଫେରି ପାଇ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।’ ଏହିପରି କ୍ରୋଧରେ ସେ କହିଥିଲେ।” “ଏହିପରି ରମ୍ଭାରେ ଆସକ୍ତ ବୈଶ୍ରବଣ ଏପରି କହିଥିଲେ; ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯିବି; ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ। ଏଠାରୁ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଏଠି ଏକ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ଶରଭଙ୍ଗ ବସୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଯାଅ, ସେ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଦେବେ।” “ହେ ରାମ, ମୋତେ ଏହି ଗଡ଼ଖାଇରେ ରଖି ନିଅ, ଏହା ରାକ୍ଷସମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି। ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ଗଡ଼ଖାଇରେ ରଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରକାଳ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ଏପରି କହି ବିରାଧ, ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଓ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗଡ଼ଖାଇ ଖନନ କର; ଯେପରି ଏକ ଜଙ୍ଗଲୀ ହାତୀ ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେପରି। ଏହି ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ।” ଏହିପରି କହି ରାମ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବିରାଧଙ୍କ ଗଳା ଦବାଇ ରହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଠିନ କଠି ନେଇ ଏହି ମହାତ୍ମା ବିରାଧ ପାଖରେ ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ଖାଇ ଖନନ କଲେ। ତାପରେ ବିରାଧଙ୍କ ଗଳା ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖପରି କାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଏହି ଗଡ଼ଖାଇରେ ପକେଇଦେଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଇଜଣ ଧୃଢ଼ ଓ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଡ଼ଖାଇରେ ପକେଇ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ମହାରାକ୍ଷସ ମରିପାରୁନାଥିବା ଦେଖି, ଦୁଇ ମହାପୁରୁଷ ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଗଡ଼ଖାଇରେ ହତ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। କାରଣ ବିରାଧ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ, ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା। ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ଖାଇରେ ପକେଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଗଡ଼ଖାଇରେ ପକେଇଲେ, ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଏପରି ଭାବେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବିରାଧକୁ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ଖାଇରେ ପକେଇଲେ; ଭୟ ହୀନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହା ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଧନୁ ଧାରୀ ଏହି ଦୁଇଜଣ, ରାକ୍ଷସକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ମୈଥିଲୀ ଶୀତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ଦିଗନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ମହାବନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ। ବିରାଧ ନାମକ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଶୂରବୀର ରାମ ଶୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।