ରାମ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆକାଶରେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର ଏକ ବଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦୁଇଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ବାଣରେ କଟାଯାଇଥିବା ସେଉଁଠି ବଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର ମହାମେରୁ ପର୍ବତରୁ ବଜ୍ରପାତରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ଶିଖର ପରି ଭୂମିକୁ ପତିତ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା କଳା ସାପ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ସମରେ ଶକ୍ତି ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଏଠିକୁ ଧାଉଥିଲେ। ଅତି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ସେ ଦୁଇ ଚତୁର୍ବୁଜ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭୁଜାରେ ଧରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଚଳ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁପଥରେ ନେଉଛି, ଆମେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।" "ସଉମିତ୍ରି, ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁପথରେ ନେଉଛି, ଆମେ ସେଉଁଠିଯିବା ଏହି ଆମ ପଥ ଅଟୁଟ ଅଟେ," ରାମ କହିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ସେ ରାତିର ଚରଣକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିଶୁମାନେ ଦେହରେ ବସିଥିବା ପରି ଉଠାଇ ନେଲା। ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ କନ୍ଧରେ ବସାଇ ସେ ରାକ୍ଷସ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସିଧା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଲା। ସେ ଏମିତି ଏକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯାହା ବଡ଼ କଳା ମେଘ ପରି ଅନ୍ଧକାର, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହାବୃକ୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ, ଶୁଭ ପ୍ରାଣୀ, ମୃଗ ଓ ସାପ ରହିଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ। ଏହି ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ସୂତକୁ ରାକ୍ଷସ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରମାନେ ନେଉଥିବା ସୀତା ଚିତ୍କାର କରି ତାଙ୍କୁ ଧରି ଧରି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ସତ୍ୟବାନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୁଚି, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଉଠାଇ ନେଉଛି। ବାଘ ଓ ଚିତା ମୋତେ ଭକ୍ଷିବେ—ହେ ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ! ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ଏହି ସମୟରେ ସଉମିତ୍ରି ରାକ୍ଷସର ବାମ ହସ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ଓ ରାମ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଦୁଇଟି ହସ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯିବାପରେ, ମେଘପରି ଦେହ ଥିବା ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅଚେତନ ହୋଇ, ବଜ୍ରପାତରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ପର୍ବତ ପରି ଭୂମିକୁ ଲୁହାଇ ପଡ଼ିଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ମୁଠି, ବାହୁ, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ି, ପୁନିପୁନି ଭୂମିରେ ପେଟିଲେ। ବହୁ ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ଓ ଅବଧ୍ୟ ଦେଖି, ବିପଦରେ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ କହିଲେ, "ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଆସ, ଏହାକୁ ମାଟିରେ ପୋତିଦିଅ।" "ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦି ଖୋଦ," ରାମ ଦିଶାନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବିରାଧର ଗଳା ଦବାଇ ରଖିଥିଲେ। ଏପରି ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ବିରାଧ କହିଲେ, "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋତେ ବଧ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମୂଢ଼ତାରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲି। ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ, ମହାଶୟୀ ବୈଦେହୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଚିହ୍ନିଛି। ଏକ ଶାପରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦେହ ପାଇଛି; ମୁଁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ତୁମ୍ବୁରୁ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ସେ କହିଲେ: 'ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପାଇ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।' ରାମ୍ଭାପ୍ରିୟ ବୈଶ୍ରବଣ ଏହିପରି କହିଥିଲେ; ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।" "ମୁଁ ଏବେ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯିବି; ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଏଠାରୁ ଅଧା ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରଭଙ୍ଗ ମହାର୍ଷି ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ସେ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିବେ। ହେ ରାମ, ମୋତେ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦିରେ ରଖି ଯାଅ; ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିୟମ। ଯେଉଁମାନେ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦିରେ ରଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରକାଳୀନ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" ଏପରି କହି ବିରାଧ, ବହୁ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ ହୋଇ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଶାନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, "ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦି ଖୋଦ, ଯେପରି ଏକ ଅପରାଧୀ ହାତୀ ପାଇଁ କରାଯାଏ।" ଏପରି କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବିରାଧର ଗଳା ଦବାଇ ରଖିଥିଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଠା ନେଇ ଗଭୀର ଗଡ଼ିଖନ୍ଦି ଖୋଦିଲେ। ବିରାଧଙ୍କ ଗଳା ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଯାହାର କଣ୍ଠ ଶଂଖପରି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଥିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଗଡ଼ିଖନ୍ଦିରେ ପକେଇଦେଲେ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ କରିପାରିନଥିବା ଦେଖି, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ିଖନ୍ଦିରେ ମାରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, କାରଣ ବିରାଧ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏହିପରି ଅଟେ।