ଏହି ମହାନ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଭାଇ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ବିରାଧା ଉପରେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଥିଲେ। ବିରାଧା, ଯେଉଁଥିରେ କାଳର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ସେ ଭୟଙ୍କର ହସି ଦେଇ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଉଁ ଦେଇ, ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେହରୁ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ବିରାଧା ବାଣର ସ୍ପର୍ଶରୁ ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବୃହତ୍ ତୂଣୀ ଉଠାଇ ଦୁଇ ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ରାମ, ଦୁଇଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଆକାଶର ଅଗ୍ନିମୟ ବିଜୁଳି ଭଳି ତୂଣୀକୁ ଚିରିଦେଲେ। ତୂଣୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମେରୁ ପର୍ବତର ବିଜୁଳି ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବା ପରି ଅଟୁଟ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ତାପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କର କଳା ନାଗ ସଦୃଶ ଚମକୁଥିବା କଟାର ଉଠାଇ, ବିରାଧା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଏତେ ଆକ୍ରମଣ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବିରାଧା ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଚାପି ନିଅଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ରାମ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଦାନବ ଆମେଠିକୁ ନେଇଯିବ—ଏହା ଆମର ପଥ, ଯେଉଁଠି ଏହି ରାତିର ମୂଳକ ଯିବ।” ବିରାଧା ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁମାନେ ଭଳି ଅତି ଗର୍ବରେ ଉଠାଇ, ଉଠାଇ ନେଇଗଲେ। ବିରାଧା ଦୁଇ ରଘୁବୀରଙ୍କୁ କନ୍ଧରେ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱନାଦ କରି, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ଅନ୍ଧାର ମେଘ ସଦୃଶ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଁଚ ଗଛ, ନାନା ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ, ଶୁଭ ଜନ୍ତୁ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ସାପ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିରାଧା ଉଠାଇ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶୀତା ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲେ। “ଏହି ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସତ୍ୟବାନ, ଧର୍ମିକ ଓ ଶୁଧ୍ଧ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି। ବାଘ ଓ ଚିତା ମୋତେ ଭକ୍ଷିବେ—ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର, ରାକ୍ଷସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିଛି।” ତାପରେ, ସୌମିତ୍ରି ଦାନବର ଡାହାଣ୍ ହାତକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଲେ, ରାମ ବାମ ହାତକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଭଙ୍ଗିଦେଲେ। ଦୁଇଟି ହାତ ଭଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା, ସେ ମେଘ ସଦୃଶ ଦାନବ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଚେତ ହୋଇ, ବିଜୁଳି ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପର୍ବତ ଭଳି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି, ହାତ ଓ ପା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି, ବାରମ୍ବାର ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ବାଣ, କଟାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ଓ ଭୂମିରେ ଚାପି ଦେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଦାନବ ମରିଲେ ନାହିଁ। ରାମ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଦାନବ ପର୍ବତ ଭଳି ଅଭେଦ୍ୟ ଓ ଅଚଳ। ରାମ, ଯେଉଁଠି ଭୟରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତତା ଦେଇଥିବା, କହିଲେ: “ହେ ମନୁଷ୍ୟର ବାଘ, ଏହି ଦାନବ ତପୋବଳରୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଆମେ ଏହାକୁ ଭୂମିରେ ପିତ କରିବା ଉଚିତ।” “ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ପାଇଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ିଖା କୁଖ କଣ୍ଡି।” ଏପରି କହି, ରାମ ତାଙ୍କର ପା ଦ୍ୱାରା ବିରାଧାର ଗଳାକୁ ଦବାଇ ଦାନବକୁ ଦମନ କରି ଦାନବକୁ ଅଟକାଇ ରହିଲେ। ରାମଙ୍କର ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବିରାଧା କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ମନୁଷ୍ୟର ବାଘ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ; ମୁଁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି, ତଥାପି ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲି। ହେ କୌଶଳ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ, ଶୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ରୂପକୁ ମୁଁ ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ପାଇଛି; ମୁଁ ତୁମ୍ବୁରୁ, ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ସେ କହିଲେ: ‘ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବେ, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ରୂପକୁ ପୁନଃ ପାଇବେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।’ ରମ୍ଭାପ୍ରିୟ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ ଏପରି କହିଥିଲେ; ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି। ମୁଁ ଏବେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯିବି; ତୁମେ ଶୁଭ ହୁଅ, ଶତ୍ରୁଦଳନ। ନିକଟରେ ଧର୍ମିକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରଭଙ୍ଗ ଅଛନ୍ତି। ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଏହି ମହା ଋଷି ରହିଛନ୍ତି, ସୂର୍ୟ ସଦୃଶ ଚମକୁଥିବା; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖ, ସେ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ପଥ ଦେଖାଇବେ। ହେ ରାମ, ମୋତେ ଗଡ଼ିଖାରେ ରଖି ନିଅ, ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଚିର ନିୟମ। ଯେଉଁମାନେ ଗଡ଼ିଖାରେ ରଖିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ବିରାଧା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଦେହ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ଏହି ଦାନବ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ିଖା କୁଖ କଣ୍ଡି, ଏକ ଜଙ୍ଗଲୀ ହାତୀ ପାଇଁ କୁଖ କଣ୍ଡିବା ପରି, ତାଙ୍କର କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ।” ଏପରି କହି, ରାମ ଦମ୍ବାଳ ଶକ୍ତି ଦେଇ ବିରାଧାର ଗଳାକୁ ଦବାଇ ରଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୁଖ ଉଠାଇ, ବିରାଧା ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ିଖା କୁଖ କଣ୍ଡିଲେ। ବିରାଧାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଗଳା ମୁକ୍ତ କରି, ଶଙ୍ଖ ଭଳି କାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱନାଦ ସହିତ, ଦୁଇ ଭାଇ ଗଡ଼ିଖାରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏପରି ଦାନବ ବିରାଧାର ବିନାଶ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କର ଶାପମୁକ୍ତି ହେଲା; ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶୀତା ଏବେ ଶରଭଙ୍ଗ ମହା ଋଷିଙ୍କ ପଥେ ଆଗେଇ ଚାଲିଗଲେ।