ଏହି ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ବିରାଧ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ପରି ବିଶାଳ ବଜ୍ର ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ମୁହଁ ବଡ଼ କରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାହାକୁ ଦେଖି ଦୁଇ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତୀ ବାଣ ଧାରା ବର୍ଷା କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବିରାଧ ହସିଲେ, ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଁତ ଦେଖାଇ ହାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେ ହାଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ସେଇ ତୀବ୍ର ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଚୁଇଁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ ଵର ଦ୍ୱାରା, ବିରାଧ ବାଣ ଛୁଆଁରୁ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରି, ମହାବଳ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଉପରେ ଧାଉଛିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଶସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଥମ ରାମ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଆକାଶରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତୀ ବଜ୍ର ସମାନ ଦଣ୍ଡକୁ କାଟି ଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିବା ସେଇ ଦଣ୍ଡ, ମେରୁ ପର୍ବତରୁ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଖସିପଡ଼ୁଥିବା ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ା ଲାଗିଲା। ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କର କଳା ନାଗ ସମାନ ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେଇଲେ। ଏତେ ଆଘାତ ପାଇଁ ସତ୍ୱେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଅଚଳ ଥିଲେ, ଦୁଇ ମହାବଳଶାଳୀ ନରସିଂହ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଉଠାଇ ନେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଠି ନେଇଯିବ, ଆମେ ତାହା ସହିତ ଯିବାଉଚିତ।" ସେଉଁଠି ରାମ କହିଲେ, "ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଠି ନେଇଯିବ, ସେଠି ଆମ ପଥ; ସେଇ ରାତିର ଭ୍ରମଣକାରୀ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ଆମେ ତାହା ସହିତ ଯିବା ଉଚିତ।" ତାପରେ, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ନିଜ ବଳ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଶିଶୁମାନେ ଜଣେ ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ବସିଥିବା ପରି, ଅତି ଗର୍ବରେ ଉଠାଇ ନେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ବସି, ସେଇ ରାତ୍ରିର ଭ୍ରମଣକାରୀ ବିରାଧ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସିଧାସଳଖ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ସମାନ ଘନ ଅନ୍ଧକାର ଅଟବୀ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ, ନାନା ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ଦଳ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରାଣୀ, ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ସର୍ପ ରହିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ଦୁଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିରାଧ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲେ। ସୀତା ବିଲାପ କରି କହିଲେ, "ଏହି ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର, ଏ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି। ବନର ବାଘ ଓ ଚିତା ମୋତେ ଭକ୍ଷିବେ; ହେ ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ! ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ଏହି ସମୟରେ ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିରାଧଙ୍କ ବାମ ହାତକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଦୁଇଟି ହାତ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ସହ ବିରାଧ ମେଘ ସମାନ ଦେହ ନେଇ, ଅଶ୍ଥିର ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପରି ଥିବା ପର୍ବତ ଭଳି ଭୂମିରେ ଖସିପଡ଼ିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍କା, ହାତ, ଓ ପାଉଁ ଦେଇ ଘାତ କରି, ପୁନିପୁନି ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ପଟକିଲେ। ବହୁ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର, ତଳୱାର ଘାତରେ ଆହତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପିସି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅଚଳ ଓ ଅଜୟ ଦେଖି, ଭୟରେ ଭୀତିହୀନ କରିଥିବା ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ, "ଏହି ରାକ୍ଷସ ତପୋବଳରେ ଅଜୟ, ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିହେବ ନାହିଁ; ଆମେ ଏହାକୁ ପୃଥିବୀ ମାନେ ଦାଫନ କରିବା ଉଚିତ।" "ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ଏହି ଅଟବୀରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ି ଖୋଦ।" ଏପରି କହି ଶୂର ବୀର ରାମ, ବିରାଧଙ୍କ ଗଳାକୁ ପାଉଁ ଦେଇ ଚାପି ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଡ଼ି ଖୋଦିବାକୁ କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିରାଧ ବିନୟରେ କହିଲେ, "ହେ ପୁରୁଷ ଶାର୍ଦୂଳ, ଆପଣଙ୍କ ବଳ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଧ ହେଲି; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମୂଢ଼ତାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲି। ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଧର୍ମଶୀଳ, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣ, ମହାନ୍ୟା ବୈଦେହୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲି।" "ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଶରୀରକୁ ଏକ ଶାପରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲି; ମୁଁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ତୁମ୍ବୁରୁ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଶାପେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦେହ ପାଇଥିଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତେବେ ସେ କହିଲେ: 'ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବେ, ସେଉଁବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ଦେହ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବ।'" "ଏପରି କ୍ରୋଧରେ ବୋଲିଥିଲେ ବୈଶ୍ରବଣ, ଯିଏ ରମ୍ଭା ଉପରେ ଆସକ୍ତ। ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲି। ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯିବି; ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ନିକଟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରଭଙ୍ଗ ମୁନି ବସନ୍ତି।" "ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଦୂରରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ଏହି ମହାମୁନି ବସନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦ୍ରୁତ ଯାଅ, ସେ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ପଥ କହିବେ। ହେ ରାମ, ମୋତେ ଏହି ଗଡ଼ିରେ ରଖ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ନିୟମ। ଯେଉଁମାନେ ଗଡ଼ିରେ ରଖାଯାନ୍ତି ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" ଏପରି କହି ବିରାଧ, ଶର ଆଘାତରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ, ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ବର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କଲେ, "ଏହି ଅଟବୀରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗଡ଼ି ଖୋଦ, ଯେପରି ଏକ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ହାତୀ ପାଇଁ କରାଯାଏ।" ଏପରି କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ତାଙ୍କ ପାଉଁ ଦେଇ ବିରାଧଙ୍କ ଗଳାକୁ ଚାପି ରଖିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖୁରପା ନେଇ ଗଭୀର ଗଡ଼ି ଖୋଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।