ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୀତା ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲ କୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ହାତରେ ଧନୁଷ, ବାଣ ଏବଂ ତଳୱାର ପରିବାନ୍ଧି। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ନାମ ଭିରାଧ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲା— “ତମେ ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମହିଳା ସହିତ ବସୁଛ, କିପରି ତମେ ଏଠି ଅପସ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଉଛ? କିଏ ତମେ, ଅଧର୍ମୀ, ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରୁଥିବା ପାପୀ? ମୁଁ ଭିରାଧ ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ଏହି କଠିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚରିବା କରେ। ମୁଁ ସଦା ଶସ୍ତ୍ର ପରିବାନ୍ଧି ରହି, ଋଷିମାନଙ୍କର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ରୂପାବତୀ ମହିଳା ଏବେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବେ। ତମେ ଦୁଇଜଣ ପାପୀ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତମର ରକ୍ତ ପିଇବି।” ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଭିରାଧ କହିଲେ। ଭିରାଧଙ୍କର ଅହଂକାର ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଜନକ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ସୀତା ଭୟରେ କପିଗଲେ, ତଳକଳ ଗଛ ପରି କମ୍ପି ଉଠିଲେ। ଭିରାଧ ସୀତାକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବସାଇ ନେଲା, ଏବଂ ରାମ ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶୁଖି ଯାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁ କହିଲେ— “ଦେଖ, ମୂଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଜନକ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା, ମୋର ପତ୍ନୀ, ଯେଉଁଥି ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ଏକ ରାଜକୁମାରୀ, ଅତ୍ୟଧିକ ଆରାମରେ ବଢିଉଛି, ଏବଂ ଯାହା ଆମେ ଚାହୁଁଥିଲୁ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କୈକେୟୀ ଆଜି ଶୀଘ୍ର କରିଦେଲା, ଯିଏ ରାଜ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କେବଳ ତାଙ୍କ ପୁଅର ଲାଭ ଚାହୁଁଛି, ଦୂରଦର୍ଶୀ ଅଟେ। ଯିଏ ମୋତେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଇଥିଲେ, ଆଜି ତାଙ୍କ ଇଛା ପୂରଣ ହୋଇଗଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଛୁଇଁବା ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବେଶି ବେଦନାଦାୟକ, ମୋର ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ମୋର ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଅପେକ୍ଷା କମ୍।" ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଗରେ ମଣିଷ ଚିହ୍ନା ଅଜଗର ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ଯଦିଓ ତୁମେ ଏକା ପରି ଦେଖାଉଛ। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ଅଛି, ତୁମେ କିପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛ? ଆଜି ମୁଁ ରାଗରେ ମୋର ବାଣରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଭିରାଧକୁ ମାରିଦେବି, ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ରଙ୍ଗାଇବ। ଯେ ରାଗ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଭରତଙ୍କୁ ନେଇ ରଖିଥିଲି, ଏହି ଭିରାଧ ଉପରେ ଏହି ରାଗ ନିକ୍ଷିପ୍ତ କରିବି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଉପରେ ପାହାଡ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିବା ପରି। ମୋର ବଡ଼ ବାଣ, ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତ୍ୱରାରେ, ତାଙ୍କ ମହାନ୍ତ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କରିବ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଶରୀରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ପରି କରିଦେବ।” ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଭିରାଧ ପୁନି ଚିତ୍କାର କରି ଦୁଇଭାଇକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା— “ତମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସୁଛ?” ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ, ରାମ, ତାଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଦେଖାଇ। ଭିରାଧ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ଜବାଙ୍କ ପୁଅ, ମୋର ମା ଶତହ୍ରଦା, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ଭିରାଧ କୁହନ୍ତି। ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ ବର ପାଇଥିଲି— ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି ଶସ୍ତ୍ର ମୋତେ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଚିରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ମହିଳାକୁ ଛାଡ଼ି ଦୁଇଜଣ ତୁମେ ଯେପରି ଆସିଥିଲା, ସେପରି ଚଳିଯାଅ; ନାହିଁ ହେଲେ ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେବି।” ଭିରାଧଙ୍କ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କତା ଦେଖି, ରାମ ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ପାପୀ, ତୁମେ ଏତେ ନିମ୍ନ ଏବଂ ଅଧର୍ମୀ; ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହେଉ, ମୋରୁ ଜୀବନ ସହିତ ତୁମେ ନିସ୍କାରିବ ନାହିଁ।” ଏହି କଥା କହି, ରାମ ଧନୁଷକୁ ପରିବାନ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ବାଣ ଦିଗେ ଭିରାଧକୁ ଆଘାତ କଲେ। ସାତଟି ସୁନା ଚିହ୍ନିତ, ତ୍ୱରାଗତ ବାଣ ଗରୁଡ଼ ଚଳିବା ପରି ଭିରାଧଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବେଦି ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଲା। ଏହି ଆଘାତରେ ଭିରାଧ ଆହତ ହେଇ ସୀତାକୁ ଭୂମିରେ ରଖିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭାଲା ତାଲିରେ ଉଠାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଭିରାଧ ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ପରି ଭାଲା ଦେଖାଉଥିଲେ, ମୁଖ ବଡ଼ କରି ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ। ଦୁଇଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ପରି ବାଣର ବର୍ଷା କରିଦେଲେ, ଭିରାଧ ଯେଉଁଥି ସମୟର ଅନ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ଭିରାଧ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ତଥା ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ହସିଲେ, ଠିଆ ହେଲେ, ଏବଂ ଉଠି ଉଠି ଯawn କରିଲେ; ତାଙ୍କ ଯawn କରିବା ସମୟରେ ତ୍ୱରାଗତ ବାଣ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଖସିଗଲା। ବର ପ୍ରଭାବରେ ଭିରାଧ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତିକୁ ବାଣର ଆଘାତରୁ ରକ୍ଷା କରି, ଭାଲା ଉଠାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାମ, ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୁଇଟି ବାଣ ଦେଇ ଭିରାଧଙ୍କ ଭାଲାକୁ ଚିରିଦେଲେ, ଯେଉଁଥି ଅଗ୍ନି ପରି ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା। ଭିରାଧଙ୍କ ଭାଲା ଭୂମିରେ ବଜ୍ର ପରି ପଡ଼ିଗଲା, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବା ପରି। ଏହା ପରେ ଦୁଇଭାଇ ତଳୱାର ଉଠାଇ, କଳା ଅଜଗର ପରି ଜ୍ୱଳି, ଭିରାଧ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୁଇଭାଇ ଆଘାତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭିରାଧ ଏହି ଦୁଇ ଶୁରବୀରକୁ ତାଙ୍କ ଭାଜୁରେ ଧରି, ଅଚଳ ରହି, ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁ କହିଲେ— “ଏଠି ଭିରାଧ ଯେଉଁପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହେ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଆମକୁ ନେବାକୁ ଦେଉ। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁପଥରେ ଯାଉଛି, ସେଇ ଆମର ପଥ।" ଭିରାଧ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଅଭିମାନରେ, ଦୁଇଭାଇକୁ ଶିଶୁ ପରି ତାଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଅଭିମାନରେ ଚଳିଗଲେ।