ବିରାଧ ଅଚାନକ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଗୋଦେଇ ନିଜ ହାତରେ ଧରି ଦୂରକୁ ଏଠୁ ହଟିଗଲା। ସେ କହିଲା, "ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଜଟା ଓ ଭୃକ୍ଷ ଚୀର ପିନ୍ଧି ତୁମ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସିଛି।" ବିରାଧ ଦେଖିଲେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା, "ତୁମେ ତପସ୍ବୀ ହୋଇ ଏଠାରେ ଜନାନୀ ସହ କିପରି ବସୁଛ? କିଏ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧର୍ମୀ, ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା? ମୁଁ ବିରାଧ, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୂରିବା ରାକ୍ଷସ।" ବିରାଧ ଏଉଁ ମଧ୍ୟ କହିଲା, "ମୁଁ ସଦା ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଘୂରିବି, ଋଷିମାନଙ୍କର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବି। ଏହି ମହାଳକ୍ଷଣୀ ନାରୀ ମୋର ଜନାନୀ ହେବ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଷ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ରକ୍ତ ପିଇବି।" ଏଭଳି କୁଠାର କଥା ଶୁଣି ବିରାଧ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ କହିଲା। ବିରାଧର ଦୁଷ୍ଟ ଦମ୍ଭ ଶୁଣି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ, ପବନରେ କଦଳୀ ଗଛ ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ, ରୂପ ରାଶି ସୀତା ବିରାଧର ଗୋଦେଇ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେଖ, ସାଧୁ, ରାଜା ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା, ମୋର ପତ୍ନୀ, ଶୀଳବତୀ, ବିରାଧର ଗୋଦେଇ ବସିଛି। ଏଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖରେ ପାଳିତ, ବିଶ୍ରୁତ ରାଜକୁମାରୀ—ଯାହା ଆମ ପ୍ରିୟ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ସେ ସବୁ କୈକେୟୀ ଆଜି ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତିନି ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କେବଳ ପୁଅର ଲାଭ ଚାହିଁଥିବା, ଦୂରଦର୍ଶୀ କୈକେୟୀ ଆଜି ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ମାଁ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଥିଲେ, ଆଜି ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ—ସୀତା ଅନ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ହେବାଟା, ମୋ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବା ମୋ ରାଜ୍ୟ ହରାଇବାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁଃଖ।" ରାମ ଏଭଳି କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ରୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରୋଷରେ ମନେ, ନିୟମିତ ସର୍ପ ଭଳି ଫୁସିଲେ, ଉତ୍ତର କଲେ—"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ରକ୍ଷକ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି, ଯଦିଓ ନିରାଶ୍ରୟ ଦେଖାଯାଉଛ। ମୁଁ ସେବକ ଥିଲେ, ତୁମେ କିପରି ଦୁଃଖିତ?" "ଆଜି ରୋଷରେ ମୋର ତୀରରେ ବିରାଧ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଭୂମିକୁ ରଙ୍ଗିବ। ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ବରତ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ରୋଷ ଥିଲା, ସେ ରୋଷ ବିରାଧ ପ୍ରତି ଚାଲିଯିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ପାହାଡ଼ରେ ବଜ୍ର ଫେଙ୍ଗିବା ଭଳି। ମୋର ବଡ଼ ତୀର, ମୋର ଭୁଜବଳର ଗତି ଓ ଶକ୍ତିରେ, ବିରାଧର ବଡ଼ ଛାତିକୁ ଫେଙ୍ଗି ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶରୀରରୁ ଚ୍ୟୁତ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ଦେଖିବି।" ଏଉଁ ଘଟଣା ପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିରାଧ ପୁନି କହିଲା, ତାଙ୍କର ସ୍ବର ଅରଣ୍ୟକୁ ତରଙ୍ଗିତ କଲା—"କିଏ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ?" ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ ରାମ, ମହାତ୍ୱର ଶ୍ରୀରେ, ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବିରାଧ ଏଉଁ କହିଲେ, "ରାଘବ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଜାବାଙ୍କ ପୁଅ, ମୋ ମା ଶତହ୍ରଦା; ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ବିରାଧ ବୋଲନ୍ତି।" "ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛି—ଏହି ଜଗତରେ ମୋତେ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରିପାରିବେନାହିଁ, ମୋତେ ଚ୍ୟୁତ କିମ୍ବା ଭେଦ କରିପାରିବେନାହିଁ।" "ଏହି ନାରୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦୁଇଜଣ ଯେଉଁପରି ଆସିଥିଲେ ସେଉଁପରି ଦୂରେ ଚାଲିଯାଅ; ନାହିଁ ହେଲେ ତୁମ ଜୀବନ ନେଇଯିବି।" ରାମ, ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ବିରାଧକୁ କହିଲେ, "ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଅତି ନିଚ, ଅଧର୍ମୀ! ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଛ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହେବା, ମୋ ଠାରୁ ଜୀବନ ନେଇ ଯିବାର ଉପାୟ ନାହିଁ।" ତାପରେ ରାମ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି ତୀବ୍ର ବାଣ ଚଳାଇ ବିରାଧକୁ ଘାୟଲ କଲେ। ସେ ସପ୍ତ ତୀର, ସୁନା ପରି ଅଂଶ, ବେଗୀ, ଗରୁଡ଼ ପବନ ଭଳି, ରିଲିଜ କଲେ। ସେ ବାଣ ବିରାଧର ଶରୀରକୁ ଭେଦ କରି, ମୟୂର ପିଞ୍ଜା ପିନ୍ଧିଥିବା ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ଲଗାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଘାୟଲ ହେଇ ବିରାଧ ବୈଦେହୀକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ରୋଷରେ ତୀବ୍ର ତଳୱାର ଉଠାଇ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରେ ଦହଡ଼ି, ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଧ୍ୱଜ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, ମୁଖ ମୁକ୍ତ ଯମ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା। ଦୁଇଭାଇ ତାପରେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଭଳି ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, ବିରାଧ ଯମ ଭଳି ଦେଖାଉଥିବା ଦେମନ ଉପରେ। ବିରାଧ, ଅତି ଭୟଙ୍କର, ହସିଲା, ଦୃଢ଼ ହେଲା, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଦିଗରେ ହେଲା; ଯେତେବେଳେ ହେଲା, ସେ ବେଗୀ ବାଣ ଶରୀରରୁ ବାହାରି ଯାଇପଡ଼ିଲା। ବିରାଧ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ବାଣର ଛୁଆ ଠାରୁ ଜୀବନ ବନ୍ଦ କରି ରଖିଲା, ତଳୱାର ଉଠାଇ ରାଘବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ରାମ, ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୁଇ ତୀର ଦେଇ ତଳୱାରକୁ କାଟି ଦେଲେ, ତଳୱାର ଅଗ୍ନି ଭଳି ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା। ତଳୱାର, ରାମଙ୍କର ତୀରରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ରୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡ଼ିବା ଭଳି ଭୂମିରେ ଲୁଟିଗଲା। ତାପରେ ଦୁଇଭାଇ ତଳୱାର ଉଠାଇ, କଳା ନାଗ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ବିରାଧ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୁଇଭାଇ ଭୟଙ୍କର ଭଳି ମାରିଲେ, ବିରାଧ ସେମାନେକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, ଦୁଇ ଦୁଃସାହସୀ ନର ଭଳି ଅଡ଼ି ରହିଲେ। ରାମ ବିରାଧର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଦେମନ ଯେଉଁପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା, ତାହାରେ ଆମେ ଯିବା ଦିଅ।" "ସଉମିତ୍ରି, ବିରାଧ ଯେଉଁପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା, ତାହାରେ ଆମେ ଯିବା ଦିଅ, କାରଣ ଏହି ଆମର ପଥ; ଏହି ରାତିରେ ଘୂରିବା ଭଳି ଯେଉଁଠି ଯାଉଛି, ତାହିଁଠି ଯିବା ଦିଅ।" ଏଭଳି ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ବିରାଧ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଭୟର ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଗଲା।