ଏହି ଗୌରବମୟ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଯାଇ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟଭାଗ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କିରିକିଟ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ସୀତା ସହିତ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମାନବ-ଭକ୍ଷକ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭୟାନକ ଓ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁମାନେ ତାହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାହାର ଗଭୀର ଆଖି, ବଡ଼ ମୁହଁ, ବିକୃତ ଓ ଫୁଲିଥିବା ପେଟ, ଅସୁନ୍ଦର, ଅସମ, ଉଚ୍ଚ, ବିକୃତ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଅଜନ୍ତ୍ର ଦେହରେ ବାଘର ଚମଡ଼ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଯାହା ତାଜା ଚର୍ବି ଏବଂ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେଉଥିଲେ, ମୁହଁ ମୃତ୍ୟୁର ସମାନ ଖୋଲା। ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ଭେଡ଼ା, ଦଶଟି ଚିତି ହରିଣ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ, ଶିଙ୍ଗ ଓ ଚର୍ବିରେ ଆଲିପ୍ତ—ସେ ସବୁକୁ ଏକ ଲୋହା ଶୁଳରେ ଗାଡ଼ି ରଖିଥିଲା, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୋଷରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା; ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ମିଥିଲାର ସୀତାକୁ ଦେଖି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି, ମୃତ୍ୟୁର ସମାନ ଆକ୍ରୋଶରେ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ସେ ବୈଦେହୀ ସୀତାକୁ ନିଜ ବାହୁରେ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲା, ଏବଂ କହିଲା: “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଜଟା ଏବଂ ମେଦ ଚମଡ଼ ପିନ୍ଧି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଏକ ମହିଳା ସହିତ ଆସିଛ; ତୁମର ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ଧନୁ, ବାଣ ଏବଂ ତଳୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ; କିପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ଏକ ମହିଳା ସହିତ ବସିଛ? କେ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧର୍ମୀ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ମୁଁ ବିରାଧ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଚରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ। ମୁଁ ସଦା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଋଷିମାନଙ୍କର ମାଂସ ଖାଇ ଘୁଞ୍ଚିବି; ଏହି ମହିଳା ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବେ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଷ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମର ରକ୍ତ ପିଇବି।” ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବିରାଧ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଣା କହିଲା। ତାଙ୍କର ଅଭିମାନୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଜନକ ରାଜାର କନ୍ୟା ସୀତା ଭୟରେ ଗାଁପି ଗଛର ପତା ଭଳି କମ୍ପିତ ହେଲା। ଦେଖିଲେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିରାଧର ଉପରେ ବସିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୀତାକୁ; ରାମ ତାଙ୍କର ଶୁଷ୍କ ମୁହଁରେ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଜନକ ରାଜାର କନ୍ୟା, ମୋର ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ପତ୍ନୀ ବିରାଧର ମାନ୍ଦାରେ ରଖାଯାଇଛି। ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ଯେଉଁଠି ସବୁ ସୁବିଧାରେ ବଢ଼ିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଚାହିଦା ସବୁ ପୂରଣ ହେଉଥିଲା—ସେଥିରୁ ଯାହା କୈକେୟୀ ଆଜି କରିଦେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କେବଳ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଲାଭ ଚାହେ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଅଟୁଟ। ଯିଏ ମୋତେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଥିଲେ; ଆଜି ମୋ ମଧ୍ୟମ ମାଁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛି। ସୀତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଛୁଇଁବା ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବେଶି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ସାଉମିତ୍ରି, ମୋ ଦେହ ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ତୁଳନାରେ ମଧ୍ୟ।" କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରି ଶବ୍ଦ କହିବା ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୋଷରେ ନାଗ ଭଳି ଫୁସିଲେ, କହିଲେ, “ତୁମେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ତଥାପି ଏଠି ଅନାଥ ଭଳି ଦୁଃଖ କରୁଛ; ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ରହିଛି, କିପରି ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି? ଆଜି ମୋ ରୋଷରେ ବିରାଧ ମୋର ତୀରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଭୂମିକୁ ରଙ୍ଗିଦେବ। ଯେଉଁ ରୋଷ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ବିରାଧ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମାନ ଆକ୍ରୋଶ ପ୍ରକାଶ କରିବି। ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତୀବ୍ରତାରେ ତୀର ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଛାତିରେ ଲାଗି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ କାୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେବ, ଏବଂ ବିରାଧ ଭୂମିରେ ତିଆଁ ହେଇ ପଡ଼ିବେ।" ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଗୌରବମୟ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗାର କଥା। ବିରାଧ ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ପଚାରିଲେ, “କେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବିରାଧ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି, ରାଘବ, ଶୁଣ। ମୁଁ ଜବାର ପୁଅ, ମୋ ମା ଶତହ୍ରଦା; ପୃଥିବୀର ଯତି ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ବିରାଧ ବୋଲି ଡାକେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ବର ପାଇଛି: ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଚିରିବା କିମ୍ବା ଭେଦିବା ଯାଉନାହିଁ। ଏହି ମହିଳାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଯେଉଁପରି ଆସିଛ, ଏହିଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ; ନାହିଁଲେ, ମୁଁ ତୁମର ଜୀବନ ନେଇଦେବି।” ରାମ ରୋଷରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ବିକୃତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବିରାଧକୁ କହିଲେ, “ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ନିମ୍ନ ଓ ଅଭାଗା! ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଛ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରହ, ମୋଠାରୁ ଜୀବନ ନେଇ ଆଉ ଯିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ।” ତାପରେ ରାମ ଧନୁ ଚାପି ତୀବ୍ର ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବିରାଧକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ସାତଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପିଞ୍ଜ ଦ୍ୱାରା ତୀର ରିଲିଜ୍ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଗରୁଡ଼ର ପବନ ସମାନ ତୀବ୍ର ଲାଗିଥିଲା। ସେଠି ତୀରଗୁଡ଼ିକ ବିରାଧର ଦେହକୁ ଭେଦି, ମୟୂର ପିଞ୍ଜରେ ମୁଡ଼ି, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗି, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳନ କରୁଥିଲା। ବିରାଧ ଆହତ ହୋଇ, ବୈଦେହୀ ସୀତାକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ରୋଷରେ ତୀର ଉଠାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରର ଧ୍ୱଜ ସମାନ ତୀର ଦେଖାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ମୁଁ ଖୋଲି, ବିରାଧ ତାଳ-ତାଳ ଶୋଭା ପାଇଲେ।