ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନିର୍ବିକ୍ଷଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖୁଥିଲେ—ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ। ସେଠାରେ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ନିୟୋଜିତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ର-କୁଟିରରେ ଅତିଥି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏହି ଅଗ୍ନି-ସମ ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଇ ତପସ୍ୱୀମାନେ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ଜନମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଘବ—ରାଜା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଭଳି ରାଘବ ଜନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ରାଜା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଦରକାର। ସହର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଆପଣ ଆମର ରାଜା, ଜନମାନଙ୍କ ନାଥ। ରାଜନ, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ରଖିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ଆପଣ ଆମେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭ ଭଳି ଅସ୍ତି, ତପସ୍ୱୀ ଧନୀ, ତାଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।” ଏପରି କହି ତପସ୍ୱୀମାନେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଓ ସିଦ୍ଧିମାନେ, ଧର୍ମାଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା, ଅଗ୍ନି ସମ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ରାମ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଉଦୟ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ଅରଣ୍ୟର ହୃଦୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୀଟମାନେ ଦ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି। ସୀତା ସହିତ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ରାମ ଏଠି ଦେଖିଲେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ-ଭକ୍ଷକ ଦାନବ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଜନ୍ତୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପରିବିଷ୍ଟ, ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ସମ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗଭୀର, ମୁହଁ ବଡ଼, ଉଦର ଭୟଙ୍କର ଓ ଫୁଲା, ଅସମ, ଉଚ୍ଚ, ବିକୃତ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର। ବାଘର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଯାହା ଏଉଁ ମାସ ଓ ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଭିଜିଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, ମୁହଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଖୋଲା। ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ଭେଡ଼ିଆ, ଦସଟି ଚିତା, ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ, ଶିଙ୍ଗ ଓ ମାସ ଦ୍ୱାରା ଲିପ୍ତ—ସେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଲୋହାର ଶଳାରେ ଲଟକାଇ ରଖିଛି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଛି। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମିଥିଳାର ସୀତାକୁ ଦେଖି ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରାଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ମୃତ୍ୟୁ ଯେପରି ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ଆସେ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ କରିଲା। ବୈଦେହୀକୁ ଭୁଜରେ ଧରି ଦୂରକୁ ନେଇ, କହିଲା—“ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଜଟା ଓ ଭାସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପତ୍ନୀ ସହିତ, ତୁମର ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ଧନୁ, ବାଣ, ତଳୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଆସିଛ; କିପରି ତୁମେ ତପସ୍ୱୀ ହୋଇ ଏଠି ଜନାନୀ ସହିତ ରହୁଛ? କିଏ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧର୍ମୀ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା? ମୁଁ ବିରାଧ, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ରାକ୍ଷସ। ମୁଁ ସଦା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରି ଘୁଞ୍ଚି ଫିରିବି; ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବେ। ତୁମେ ଦୁଇ ଅପରାଧୀ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ରକ୍ତ ପିବିବି।” ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ ବିରାଧ କହିଲା। ତାଙ୍କ ଅଭିମାନୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, କଳା ପାଟ ଗଛ ସମ ହେଲେ। ସୀତାକୁ ବିରାଧଙ୍କ ଆଙ୍କୁରେ ବସିଥିବା ବିଭାବରେ ଦେଖି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା—“ସାଧୁ, ଏହି ଜନକର କନ୍ୟା, ମୋର ପତ୍ନୀ, ଶୀଳ ଶାଳି, ବିରାଧଙ୍କ ଆଙ୍କୁରେ ବସିଛି। ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ଅତି ସୁଖରେ ପାଳିତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଯାହା ଆମେ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ରଖିଥିଲୁ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା—ସେ ସମସ୍ତ କୈକେୟୀ ଆଜି ପୂରଣ କରିଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସେ ରାଜ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କେବଳ ତାଙ୍କ ପୁଅର ଲାଭକୁ ଚାହି, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଯାଇଛି; ଆଜି, ମୋ ମଧ୍ୟମ ମାତା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। ସୀତା ଅନ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ହେବା ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଦୁଃଖଦ, ମୋ ବାପାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ମୋ ରାଜ୍ୟ ହାରି ଯିବା ବି ଏତେ ଦୁଃଖଦ ନୁହେଁ, ସଉମିତ୍ରି।” କକୁତ୍ସ୍ଥ ଏହିପରି କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଓ ବିପ୍ଳବରେ ଅଟକିଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଗରେ ଅଜଗର ସମ ଫୁସିଲେ—“ଆପଣ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଏଉଁ ନିରାଶ୍ରୟ ଜନାପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ଦାସ ଥିବା ସମୟରେ କିପରି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି?” “ଆଜି, ମୋ ରାଗରେ ମୋର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିରାଧ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ରଙ୍ଗିବ। ଯେ ରାଗ ମୁଁ ବରତ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ଲାଗି ରଖିଥିଲି, ଏହି ବିରାଧ ପାଇଁ ଏବେ ମୁଁ ବିପ୍ରକ୍ଷେପ କରିବି, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦୁର୍ଗ ପାହାଡ଼କୁ ଫିଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି। ମୋର ବଡ଼ ବାଣ, ମୋର ହାତର ଶକ୍ତି ଓ ଗତି ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ମହା ଛାତିକୁ ଆଘାତ କରି ଜୀବନକୁ ଶରୀରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ଏହି ବିରାଧକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିବି।” ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିରାଧ ପୁନଃ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲା—“କିଏ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ?” ଏହି ଦାନବଙ୍କୁ ଏକ ଦିପ୍ତିମାନ ମୁହଁ ଦେଖି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବିରାଧ ପରେ ରାମଙ୍କୁ, ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପୀ ରାଘବଙ୍କୁ, କହିଲେ—“ଠିକ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ରାଜା; ଶୁଣନ୍ତୁ, ରାଘବ।