ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କ ଆକୃତି, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଗଠନ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, କୋମଳତା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପୋଷାକ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ତଳେ ରହି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେଇ ଧନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ଉଦ୍ୟତ, ତାଙ୍କର ପତ୍ରକୁଟିରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅତିଥିର ଭାବେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଏପରେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣୀ ଆଣିଦେଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଓ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସେମାନେ ମୂଳ, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଉପଜିବ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଏହା ପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତପସ୍ୱୀମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, "ଆପଣ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଜନମାନସର ଆଶ୍ରୟ ଓ ବିଶ୍ରୁତ—" "ରାଜା, ଯିଏ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମାନ ରାଘବ ଜନସମୂହକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।" "ଏହିପରି, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିବା ରାଜା ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ, ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବସୁଥିବା ଜନ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ। ସହରରେ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ, ଆପଣ ଆମର ରାଜା, ଜନମାନସର ପ୍ରଭୁ।" "ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ରଖିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ଆପଣ ସଦା ଆମ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ସମାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।" ଏମିତି କହି ସେମାନେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ, ମୂଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ବିଭାବସୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ। ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଅତିଥି ସତ୍କାର ନେଇ, ରାମ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଗକୁ ଯାଇ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅଂଶରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚୁଇଁ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୀଟମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସୀତାଙ୍କ ସହ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ—ଏକ ମଣିଷ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ବିପୁଳ ଦେହ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସଦୃଶ ଦେଖିଲେ। ସେ ଗଭୀର ଚକ୍ଷୁ, ବିଶାଳ ମୁଖ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଫୁଲା ଉଦର, ଅସମ ଶରୀର, ଉଚ୍ଚ, ବିକୃତ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ଥିଲା। ହାତରେ ଏକ ଅଧଉ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ତିନୋଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ନିର୍ଘୃଣ ଓଲ୍ଫ, ଦଶଟି ଚିତଳ ଓ ଏକ ବୃହତ୍ ହସ୍ତୀର ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇଥିଲା, ଯାହା ଶିଙ୍ଗ ଓ ଚର୍ବି ଲିପ୍ତ ଥିଲା। ସେ ଏହାକୁ ଏକ ଲୋହା ଶଳାରେ ଗାଁଥି ରଖିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା; ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମିଥିଲାନଗରୀ ସୀତାକୁ ଦେଖି ସେ ଦୃତ ଅଭିମୁଖେ ଆସିଲା, ଯେପରି ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଗ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ। ସେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବାହୁପାଶରେ ଧରି ଦୂରେ ନେଲା ଓ କହିଲା—"ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଜଟାଧାରୀ ତପସ୍ୱୀ, ତୁମର ଜୀବନ ଏଠି ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।" "ତୁମେ ଧନୁ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ; ଏଠି ଜନାନୀ ସହିତ କିପରି ତପସ୍ୟା କରୁଛ?" "ତୁମେ କିଏ, ଅଧର୍ମୀ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା? ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ବିରାଧ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି।" "ମୁଁ ସଦା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଋଷିମାନେଙ୍କ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ରୂପାବତୀ ମହିଳା ଏବେ ମୋର ଭାର୍ୟା ହେବେ।" "ଏବଂ ତୁମେ ଦୁଇ ଅପରାଧୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ରକ୍ତ ପିଇବି।" ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ବିରାଧ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ପବନେ ଗଛ ତଳ ଦୋଳାଯିବା ପରି କମ୍ପିଗଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ବିରାଧଙ୍କ ଆଙ୍କଲେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦେଖ, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜନକର ଝିଅ, ମୋ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ବିରାଧଙ୍କ ଆଙ୍କଲେ ବସିଛନ୍ତି।" "ଏଠି ଆମର ପ୍ରିୟ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେସବୁ ଆଜି କୈକେୟୀ ସଫଳ କରିଦେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଯିଏ ରାଜ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି, ମାତ୍ର ପୁଅ ପାଇଁ ଲାଭ ଚାହାନ୍ତି, ସେଇ ମଧ୍ୟମ ମାତାଙ୍କ ଆଜି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।" "ମୁଁ ଯାହା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଯାଇଥିଲି, ଆଜି ତାଙ୍କ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଲା। ମୋ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ମୋ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା ଠାରୁ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୋ ସୀତା ଅନ୍ୟ କାହାରୋ ଛୁଆଁ ପାଇବା ଅପରାଧ ଅଛି, ସଉମିତ୍ରି।" ଏମିତି କହି କକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା। ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସର୍ପ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଆପଣ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଦେଖିବାକୁ ନିରାଶ୍ରୟ ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ ଥିଲେ ଆପଣ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି?" "ଆଜି ମୋର କ୍ରୋଧରେ, ମୋର ବାଣରେ ବିରାଧ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭୂମି ରଙ୍ଗିତ ହେବ। ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ କ୍ରୋଧ ମୁଁ ଭରତଙ୍କ ଉପରେ ରଖିଥିଲି, ଏବେ ସେଇ କ୍ରୋଧ ବିରାଧ ଉପରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।" "ମୋର ବଳ ଓ ବେଗରେ ଚଳିତ ମହାବାଣ ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିବାକୁ ଦେଖିବି।" ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ। ଏହି ସମୟରେ ବିରାଧ ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲ ଭରି ଚିତ୍କାର କରି କହିଲା—"ତୁମେ କିଏ, ଏଠି କେଉଁଠି ଯାଉଛ?" ତାହାର ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ, ମହାତ୍ମା ରାମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।