ଏକ ସମୟର କଥା, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଋଷିମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜେକୁ ଅନେକ ନିୟମ-ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, ଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଚିରା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆହାରରେ ରତ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ଏମିତି ଥିଲା ଯେ, ସେଠା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ତପୋବନ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ତପୋବନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପତିତ କଲେ; ସେଠାରେ ଅନେକ ପଣ୍ଡିତ, ଶୁଭ ଓ ଧନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ଦେବଜ୍ଞାନ ଯୁକ୍ତ ମହାନ ଋଷିମାନେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ବନବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଶରୀର, ତାଙ୍କର ଗଠନ, କୃପା, ନମ୍ରତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓଡ଼ଣାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ନ ହଟାଇ, ବିସ୍ମୟରେ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ତକୁରି ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ତପସ୍ୱୀମାନେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ନିଜ ପତ୍ର-କୁଟିରରେ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ, ସଂପ୍ରଦାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ବୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ତପୋବନର ସମସ୍ତ ଉପଜ କୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଦାନ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ହସ୍ତ ଯୋଡି କହିଲେ, "ହେ ଧର୍ମରକ୍ଷକ, ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରୀରାମ— ରାଜା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ପରି ରାଘବ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ରାଜା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ତୁମ ରାଜ୍ୟର ବାସିନ୍ଦା, ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ସହର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ—ତୁମେ ଆମର ରାଜା, ଲୋକଙ୍କ ନାଥ।" "ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ଆମେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶିଶୁ ପରି ଅସହାୟ, ତପୋଧନରେ ଧନ୍ୟ— ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।" ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୂଳ, ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ବନ ଉପଜ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଏହି ଭାବେ ଅତିଥି ସତ୍କାର ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କରି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୀଟମାନେ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସେଠା, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ ରାମ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମାନବ ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦାନବ, ଭୟଙ୍କର ଜନ୍ତୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗଭୀର, ବଡ଼ ମୁଁହ, ଅସମ, ବିକୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେହ, ବିକୃତ ଓ ଉଚ୍ଚ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଯାହା ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଆବୃତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ମୁଁହ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଖୋଲା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଲୋହ ଶଳାରେ ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ଓଲା, ଦଶଟି ଛିଟିଆ ହରିଣ ଓ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଗୁଡ଼ିକୁ ଲଗାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଚର୍ବିରେ ଛିଟି ଥିଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମିଥିଲାର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି— ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାଲମାତାଲ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦୃଢ଼ ଧ୍ୱନି କରି, ପୃଥିବୀ କମ୍ପାଇ ଦେଉଥିବା ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବାହୁପାଶରେ ଧରି ଅପହରଣ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଜଟାଧାରୀ, ଚର୍ମ ଓ ପଟ୍ଟିକା ପିନ୍ଧି, ତୁମର ଜୀବନ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଏମିତି ଏକ ନାରୀ ସହିତ ଆସିଛ; କେମିତି ତୁମେ ତପସ୍ୱୀ ହେବା ସମ୍ଭବ?" "ତୁମେ କିଏ, ଅଧର୍ମୀ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦୁଷିତ କରୁଥିବା? ମୁଁ ବିରାଧା, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ। ମୁଁ ସଦା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତପସ୍ୱୀମାନେଙ୍କ ମାଂସ ଭୋଜନ କରେ; ଏହି ଶୁଭ ରୂପବତୀ ନାରୀ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବେ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଅଧର୍ମୀ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ରକ୍ତ ପିଇବି।" ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବିରାଧା କହିଲେ। ତାଙ୍କ ଅହଂକାରିକ କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ କଂପି ଉଠିଲେ, ଗଛର ପତା ପରି ହଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ବିରାଧାଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଶୁଖିଗଲା; ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେଖ, ମୃଦୁ ଭାଷିଣୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ବିରାଧାଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜକୁମାରୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ପାଳିତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ— ଯାହା କିଛି ଆମ ପ୍ରିୟ ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା—" "ସେସବୁ କୈକେୟୀ ଆଜି ସଫଳ କରିଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ଯେଉଁଠାରେ ସେ ରାଜ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କେବଳ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଲାଭ ଚାହିଁଥିଲେ, ଦୂରଦର୍ଶୀ ସେଇ ମଧ୍ୟମ ମାତା। ଯିଏ ମୋତେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଥିଲେ; ଆଜି ସେ ମାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।" "ସୀତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁବା, ମୋ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବାଠାରୁ ଅଧିକ ବିଦନାଦାୟକ।" ଏଭଳି କହି, ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ କଥା ରଖିଲେ।