ଏକ ସମୟର କଥା, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ଏକାଧିକ ଅପ୍ସରା ମାନେ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କରୁଥିଲେ । ବିଶାଳ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ଉତ୍କଳ, ପାତ୍ର, କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଗାସରେ ଆଶ୍ରମ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା । ଆଶ୍ରମରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବା ଲକୂଡ଼ି, ଜଳପାତ୍ର, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛରେ ମଧୁର ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଲଗିଥିଲା । ଏହି ଆଶ୍ରମ ହୋମ ଓ ଅଫରିଂ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଣ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଶୁଭ ଲଟସ୍ ପୁଣ୍ଡରେ ଆଶ୍ରମ ଘିରି ରହିଥିଲା । ସେଠାରେ ଅନେକ ନିଜେ ନିଜେ ନିୟମିତ ଅତି ନିର୍ମଳ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଫଳ ଓ କନ୍ଦରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା, ଚର୍ମ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନେ ସୂର୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲେ । ପବିତ୍ର ଆହାର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁନିମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ । ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଟରେ ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିଲା । ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅତି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ । ରାମ, ଏହି ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ଚକ୍ର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଦେଖି ମହିମା ଦେଖିଲେ । ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଅପରିମିତ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଣ୍ଧା ଧନୁଷ ନେଇ, ଆଗକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ଖୁସି ହେଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଚାନ୍ଦ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁଖ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ହେଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ବୀମାନେ ଶୁଭ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ । ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେ ରାମଙ୍କର ଆକୃତି, ଗଠନ, ଦୟା, ଶୁଭ ମାନ୍ୟତା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଷାକ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ସେମାନେ ନିର୍ମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରହିଲେ । ଏଠାରେ ଏହି ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭୂତିମାନ ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ର ଗୃହରେ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସେମାନେ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପାଣି ଆଣି ଦେଲେ । ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ । ସେମାନେ ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ—” “ରାଜା, ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ, ସଦା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଆଦରିତ; ଇନ୍ଦ୍ରର ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ପରି ରାମ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।” “ତେଣୁ, ରାଜା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳର ଜଙ୍ଗଲବାସୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ । ସହର କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ, ଆପଣ ଆମର ରାଜା, ଲୋକଙ୍କର ନାଥ ।” “ଓ ରାଜା, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ରଖିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତିଛୁ; ଆପଣ ସଦା ଆମ ତପସ୍ବୀମାନେ, ଭ୍ରୂଣ ପରି, ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ।” ଏପରେ ସେମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଅଗ୍ନି ପରି, ରାମଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ରୂପେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ । ଏଠାରେ ଏହି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ, ରାମ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ପାଖରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ପୂର୍ବଦିଗ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରି ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ରାମ ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାପି ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କିର୍କିରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ । ସୀତା ସହିତ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମନୁଷ୍ୟ ମାଂସ ଖାଇବା ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦାନବ ବିଭୀଷଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘିରି ରହିଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସେ ଦାନବର ଚକ୍ଷୁ ଗଭୀର, ମୁଖ ବଡ଼, ଉତ୍କଟ ଓ ଫୁଲା ତୁଦି, ଭୟଙ୍କର ଅସମ ଗଠନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ତାହା ଏଉଁଠି ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ରହିଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଉଥିଲେ, ମୁଖ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଖୋଲା ଥିଲା । ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ଭେଡ଼ା, ଦଶଟି ଚିତା, ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ, ଶିଙ୍ଗ ଓ ଚର୍ବିରେ ଲିପ୍ତ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ତିଆର ଶଳାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲା । ବଡ଼ ରବ୍ ଦେଇ, ଦାନବ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା । ସେ ଦାନବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଆଗକୁ ଝପଟିଲା । ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲା—“ତମେ ଦୁଇ ଜଣ ଜଟା ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମହିଳା ସହିତ ଆସିଛ; ତମର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି ।” “ତମେ ଧନୁଷ, ତୀର ଓ ତଳୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ; ଏଠାରେ ଏକ ମହିଳା ସହିତ ତପସ୍ବୀମାନେ କିପରି ରହିବେ?” “କିଏ ତମେ, ଅଧର୍ମୀ, ଋଷିମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କରୁଥିବା? ମୁଁ ଭୀତିକର ବିରାଧ, ଏହି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ରାକ୍ଷସ ।” “ମୁଁ ସଦା ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ରହିଛି, ଋଷିମାନେର ମାଂସ ଖାଇ ଚାଲିଛି; ଏହି ଶୁଭ ରୂପବନ୍ତୀ ମହିଳା ମୋର ଭାର୍ୟା ହେବେ ।” “ଏବଂ ତମେ ଦୁଇ ଜଣ ଅଧର୍ମୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତମର ରକ୍ତ ପିଇବି।” ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବିରାଧ କହିଲା । ତାଙ୍କର ଅଭିମାନୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ କମ୍ପିଲେ, ପବନରେ କଦଳୀ ଗଛ ପରି ହେଲେ । ବିରାଧଙ୍କ ଗୋଦିରେ ବସିଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ସୀତାକୁ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିଲା । “ଦେଖ, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାଜା ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା, ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ବିରାଧଙ୍କ ଗୋଦିରେ ବସିଛନ୍ତି ।” “ଏକ ରାଜକୁମାରୀ, ଅତି ଆରାମରେ ଶିକ୍ଷିତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଯାହା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା—” “ସେସବୁ କୈକେୟୀ ଆଜି ଶୀଘ୍ର କରିଦେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସେ ରାଜ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କେବଳ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଚାହେ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି କୈକେୟୀ ।” “ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଯାଇଛି; ଆଜି, ମଧ୍ୟମ ମାତା ମୋର ଇଚ୍ଛା ସାକାର କରିଛନ୍ତି ।