କୁଶ ଘାସ ଓ ବାର୍କ ଚେରା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ସେ ଆଶ୍ରମଟି ଆକାଶରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଜ୍ଵାଳାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠା ଥିଲା ଏକ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଆଶ୍ରୟ, ସଦା ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ରହୁଥିବା ଏହି ଆଶ୍ରମର ଅଙ୍ଗନା ଅନେକ ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସମୂହରେ ଚଉଁରାଉଥିଲା। ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠି ନିତ୍ୟ ଆଦର ଓ ସେବା କରୁଥିଲେ, ବିଶାଳ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ, ପାତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ, କୁଶ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଶମିଦ୍ଧ, କଳଶ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ, ଶୁଭ ମିଷ୍ଟ ଫଳ ଭରା ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରମଟି ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା। ଏଠି ନିୟମିତ ହୋମ, ଅର୍ପଣ ଓ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଗଞ୍ଜି ଉଠୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଭରା ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଚଳିତ ଥିଲା। ଏଠି ନିୟମିତ ବ୍ରତୀ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇଥିବା, ବାର୍କ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମହାନ ଋଷିମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଅତି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଏଠି ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଗଞ୍ଜି ଉଠୁଥିଲା, ଏହା ମନେ ପଡ଼ାଉଥିଲା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଣ୍ଡିତ ଓ ଧନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠି ବସିଥିଲେ, ଏହି ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ମହାନ୍ୟସୀ ରାଘବ ଦେଖିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଅପାର ମୁନିମାନେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି, ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଖୁସିରେ ଶ୍ରୀମତୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦୟ ପରି ଜ୍ଵାଳାମୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୁନିମାନେ ମଙ୍ଗଳାଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ରାମଙ୍କ ଶରୀର, ଗଠନ, ଚାଳ ଓ ଅଲଂକାରିକ ଭୂଷା ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିରନ୍ତର ଦେଖି ଅଭିଭୂତ ହେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ଧନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ନିବେଶିତ, ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ର-ଗୃହରେ ଅତିଥି ଭାବେ ଆଦର କଲେ। ପରେ, ଚାରିତ୍ରିକ ଅଗ୍ନିପରି ଏହି ଉତ୍ତମ ତପସ୍ବୀମାନେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ରାମଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ମଙ୍ଗଳାଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଏହି ମହାନ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦାନ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ: “ଆପଣ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ଜନସମୂହର ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଘବ—” “ରାଜା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସଦା ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ପରି, ରାଘବ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ରାଜା ପୂଜିତ ହେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧିନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଆପଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଏ। ସହର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଆପଣ ଆମର ରାଜା, ଜନପତି।” “ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ଆପଣ ସଦା ଆମ ତପସ୍ବୀମାନେ, ଗର୍ଭ ପରି ସୁରକ୍ଷିତ, ତପଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।” ଏପରି କହି ସେମାନେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ, କନ୍ଦ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ଆହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ନିପରି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଏହିପରି ଆଦର ଲାଗି ପରେ, ରାମ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଚାଲି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅଂଶକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପକ୍ଷୀ ଡାକୁନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶଳଭମାନେ ଗଞ୍ଜି ଉଠୁଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ସହ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ମନୁଷ୍ୟଖାଇ, ଭୟାନକ ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଭୟାନକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଚକ୍ଷୁ, ବିଶାଳ ମୁଁହ, ବିକୃତ ଓ ଫୁଲା ଡେଉଳ, ଅସମ, ଉଚ୍ଚ, ଅକୃତିମାନ, ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯାହା ତେଲ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ, ମୁଁହ ବିଶାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଖୋଲା। ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ନେଉଳ, ଦଶଟି ଚିତଳ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ, ଶିଙ୍ଗ ଓ ଚର୍ବିରେ ଲିପ୍ତ, ଏହି ସମସ୍ତକୁ ହୁଏତା ଲୋହା ଶଳାରେ ଗାଡ଼ି ରଖିଥିଲେ। ସେ ବଡ଼ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମିଥିଲାନଗରୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି— ସେ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଝପଟି ଆସିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ କାଳ ଶେଷରେ ଚଢ଼ିଆସେ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ସେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବାହୁବଳରେ ଧରି ନେଇ, କହିଲା: “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଜଟା ଓ ବାର୍କ ଚେରା ପିନ୍ଧି, ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ତୁମର ଜୀବନ ଏବେ ଶେଷ। ଧନୁଷ, ବାଣ, ଖଡ଼ଗ ସହ ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବସୁଛ? କିଏ ତୁମେ, ଅଧର୍ମୀ, ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦୂଷିତ କରୁଛ? ମୁଁ ବିରାଧ, ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟରେ ଚରିବାକୁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ। ମୁଁ ସଦା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବି, ଏହି ଶୁଭ ରୂପବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟ ହେବେ। ଏବଂ ତୁମେ ଦୁଇ ଅପରାଧୀ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ରକ୍ତ ପାନ କରିବି।” ଏପରି କହିଲା ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁରାଚାରୀ ବିରାଧ। ତାଙ୍କ ଅହଂକାରିକ କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ କପିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ଦଳି ଡାଳି ହେଉଥିବା କଦଳୀ ଗଛ। ସୀତାଙ୍କୁ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବିରାଧଙ୍କ ଆଂକ଼ରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ତାଙ୍କ ମୁଁହ ଶୁଖା ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଦେଖ, ମୃଦୁଭାଷି, ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ବିରାଧଙ୍କ ଆଂକ଼ରେ ବସିଛନ୍ତି।