ଏହିଭଳି ଏକ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଇଜଣ ମହାପୁରୁଷ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତାପସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିଲେ—ଏହି ଅରଣ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଯାଇଛି, ସେମାନେ ଅନେକ ରୂପର ମାନବମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପଶୁମାନେ ରକ୍ତପାନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ରହିଛନ୍ତି। ରାଘବ, ଏହି ମହାରଣ୍ୟରେ ଏମିତି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନଙ୍କୁ, ସେମାନେ ଅସାବଧାନ ହେଉନ୍ କି ଅନ୍ନ ଶେଷ ଖାଉନ୍, ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି—ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ପଥ ମହାମୁନିମାନେ ଫଳ ଆହୁରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଏହି ଉପରେ ଚଳି ତୁମେ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଏମିତି ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ହସ୍ତ ଯୋଡି ରାଘବ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା ଓ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହାରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୯ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିନିପଟେ କୁଶ ଓ ଚମର ଛାଲିରେ ବେସିଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ହେଉଥିଲା, ଆକାଶରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି, ଆଶ୍ରମ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ସଦା ପରିସ୍କାର, ଅନେକ ମୃଗ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଉଡ଼ୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କରୁଥିଲେ, ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞବେଦୀ, ହବନ କୁଣ୍ଡ, ଶମିଦ୍ଧ ଦରୁ, ତାଲପାତ୍ର ପାତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଆଶ୍ରମ ଦାଣ୍ଡା, କଳଶ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ବୃହତ୍ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧୁର ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ନିୟମିତ ହବନ ଓ ରାତ୍ରିଦିନ ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଥିବା ଜଳାଶୟ ଚାରିପଟେ ଘେରିଥିଲା। ଏଠାରେ ନିୟମିତ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ତାପସମାନେ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଚମର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ନେଇଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୟ ସମାନ ମନ୍ଦିରରେ ପରିଣତ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଏପରି ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମମାଳିକାକୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଦେଖିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଚାନ୍ଦ୍ରବଦନ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୃଢ଼ ତାପସମାନେ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଇ ସ୍ନେହରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଅରଣ୍ୟବାସୀ ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କ ରୂପ, ଶରୀର, କ୍ରୀଡ଼ା, ମୃଦୁତା ଓ ଶୋଭା ଦେଖି ଅବାକ୍ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ନିମେଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତାପସମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ଉଦ୍ୟତ, ରାଘବଙ୍କୁ ନିଜ ପତ୍ରଚାଳି ଆଶ୍ରମରେ ଅତିଥି ସ୍ୱରୂପ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଆଚାରଅନୁସାରେ ସମ୍ମାନ କରି, ଜଳ ଦେଇ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଉପଜ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଇ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ତାପସମାନେ ହସ୍ତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ତୁମେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଜନତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ। ରାଜା ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୂଜ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମାନ ରାଘବ ଜନମାନସକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ରାଜା ପୂଜ୍ୟ ହୋଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ତୁମର ଅଧିନରେ ବସୁଥିବା ଜନ, ତୁମ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଆଶା କରୁ। ସହର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ, ତୁମେ ଆମର ରାଜା, ପ୍ରଜାପତି। ରାଜନ, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ, ତୁମେ ସଦା ଆମ ତାପସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ପରି ତପଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।” ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ଉପଜ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ତାପସ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅଗ୍ନିସ୍ବରୂପ, ଯଥାଯଥ ଉପଚାରରେ ରାମଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଏଠାରେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଏଠାରେ ଅତିଥିସତ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରି, ରାମ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଝିଙ୍ଗା ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ସେଠାରେ, ସୀତା ସହ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମାନବମାଂସ ଭୋଜୀ ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରିଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦୃଢ଼ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ଦାନବ ଗଭୀର ଆଖି, ବଡ଼ ମୁଁହ, ବିକୃତ ଓ ଫୁଲା ପେଟ, ଅସମ ଓ ଦୀର୍ଘ ଦେହ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଭ। ସେ ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଯାହା ଅଧିକ ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତ ଲଗିଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା, ମୁଁହ ବଡ଼ ଖୋଲିଥିଲା, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୟଂ। ସେ ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ନଳିଆ, ଦଶଟି ଚିତଳ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଲୋହା ଶଳା ଉପରେ ଗାଡ଼ି ରଖିଥିଲା, ଚର୍ବି ଲଗା ଥିଲା। ଏହି ଦାନବ ବିକଟ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମିଥିଳାନଗରୀ ସୀତାକୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଝପଟି ଆସିଲା—ଏମିତି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୟଂ ଆଖିରେ ଏସିଛି।