ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଆଗଲା ଯେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ରାଜା, ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ, ସଚେତନ ହେଇଯାଇଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ, ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିବେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ତାପସୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ, ଯିଏ ତପୋଜ୍ୱଳ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ରାଜା ଆନନ୍ଦର ଚମକ ଉପରେ ମୁହଁରେ ହସ ହେବା ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆର୍ଘ୍ୟ ଜଳ ଦେଲେ। ମୁନି ବିଧିମତ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ହାତରୁ ଆର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅବିଚଳ ସମୃଦ୍ଧି, ନଗର, ରାଜଧାନୀ, ଦେଶ, ଆତ୍ମୀୟ-ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପୁଣି ନୀତିମାନ କୌଶିକ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— ସମସ୍ତ ଉପରାଜା ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଧୀନ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ। ତାପରେ ଦେବ ଓ ମାନବ ଧର୍ମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପାଳନ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନେକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ଦେଲେ। ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ଚିତ୍ତରେ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁନିବର, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ମୋ ପାଇଁ ଅମୃତ ପ୍ରାପ୍ତି, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ବର୍ଷା, ସନ୍ତାନହୀନଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ, ହାରାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି, ବଡ଼ ଧନ ଲାଭ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ। ଏମିତି ମୁନିବର, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନକୁ ମୁଁ ଏଭଳି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଉଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ସ୍ୱାଗତ। କୃପାକରି କହନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ? ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଆପଣ ପୂଜ୍ୟ, ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି, ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଜୀବନ ଧନ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ମୋର ରାତି ମଧୁର ହୋଇଯାଇଛି। ଆପଣ ପୂର୍ବେ ରାଜର୍ଷି ଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ହୋଇଛନ୍ତି, ମୋର ପ୍ରଚୁର ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଘଟଣା ମୋ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଓ ପବିତ୍ର। ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। କୃପାକରି କହନ୍ତୁ, କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛନ୍ତି? ମୁଁ ଚାହେଁ ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ। ଆପଣ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ କାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ମୋର ଦିବ୍ୟ ରକ୍ଷକ। ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି।” ଏଭଳି ନମ୍ର ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଉନଈଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅନୁସୂଚିତ କଥା ଶୁଣି, ତପୋଜ୍ୱଳ, ପ୍ରଭାଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲେ— “ଏପରି ଆଚରଣ ଏକମାତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ବଡ଼ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ବସିଷ୍ଠ ନାମ ଧାରଣ କରିଛ। ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର। ମୁଁ ଏକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ଦାନବ, ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ବ୍ରତର ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି। ବ୍ରତ ଅନେକଥର କରି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଦାନବ—ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ—ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ବେଦୀ ଉପରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଭାବେ ବ୍ରତ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମାପ୍ତି ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ନିରାଶ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଦୂରେ ହଟିଯାଏ, ତଥାପି ରାଜନ୍, ମୋ ମନେ କ୍ରୋଧ ଆସୁନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥା, ଏପରି ପ୍ରଥା ଓ ଶାପ ତିଆରି ହୋଇଛି। ଏହିକାରଣରୁ, ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମର ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଶୂରତା ସତ୍ୟ। ତୁମର ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, କାଳା କପୋତ ପରି କେଶ ଥିବା ଏହି ଯୁବକ ରାମ, ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ, ସେ କ୍ଷମତାବାନ୍। ସେ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନଶ୍ୱ କରିବେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ ହେବ, ଏବଂ ସେମାନେ କେବେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ ଓ କାଳ ପାଶରେ ବନ୍ଧିତ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ରାଜନ୍, ଏବଂ ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ ଅନୁରାଗ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ନିଶ୍ଚିତ ହତ୍ୟା ହେବେ। ମୁଁ ଜାଣେ ରାମଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟବୀର। ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତି ଚାହଁ— ଯଦି ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରହିବାକୁ ଚାହଁ, ତେବେ ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ; ଯଦି ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଏଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଇଥାଏ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ତୁମେ ତୁମର ପ୍ରିୟ ଓ ଅନାସକ୍ତ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ମୋତେ ଦିଅ। ଯଜ୍ଞର ଅବଧି ଦଶ ରାତି, ଏବଂ ରାମ, ପଦ୍ମନୟନ, ଏହି ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ ନାହିଁ, ରାଘବ, ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି। ଏହିପରି କଥା କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ହୃଦୟ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲା, ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଚେତନା ହରାଇଲେ। ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଉଠିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।