ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସେ ଶୁଭ ରାତିଟିଏ ବନବାସୀ ଋଷିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆଦର ଓ ଆଶୀର୍ବାଦରେ କଟାଇଲେ । ପରଦିନ ସକାଳେ, ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋମ କରି, ସେହି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତାପସମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ । ତାପସମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେହି ଅରଣ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ—ଏଠି ବହୁ ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତପିପାସୁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି । ସେମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଅସାବଧାନ ଅଥବା ଖାଦ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ । ଏହି ମହାବନରେ ଫଳ ଆହୁରିବା ପଥରେ ଏହି ମହାମୁନିମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ଏହି ପଥରୁ ଯିବା ଉଚିତ ବୋଲି ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ । ଏଭଳି ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ରାମ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତା ଓ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ମେଘମାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏଠିରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୯ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହୁଏ । ଏବେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏଠି ଏକ ମହାପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—କୁଶ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ତାପସମାନେ ଏଠି ରହୁଥିଲେ, ଏହା ଦେବତାମୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା, ଆକାଶରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଶରଣସ୍ଥଳ ଥିଲା, ଆଶ୍ରମ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ଶୁଭ୍ର ଓ ପରିଷ୍କାର ଥିଲା, ଅନେକ ମୃଗ ଚରୁଥିଲେ, ଚର୍ଦ୍ଦିଗ ଚିରୁନ୍ଦା ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଥିଲେ । ଏଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଦେଉଥିବା ଉପକରଣ, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଘାସରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା । ଅନେକ ପ୍ରକାର ଲକଡ଼ି, ଘଡ଼ା, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଥିଲା, ଉତ୍ତମ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ଫଳ ଲଗିଥିଲା । ଅନ୍ନ ଓ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା, ଆଶ୍ରମ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଠି ନିୟମିତ ତପସ୍ୟାକର୍ତ୍ତା, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇଥିବା, ଚର୍ମ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ତାପସମାନେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରହୁଥିଲେ । ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ନେଉଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶ ତାପସମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପରି ମନେ କରୁଥିଲେ, ଏଠି ବ୍ରହ୍ମନାଦରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠି ରହୁଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଦେବତାଜ୍ଞାନ ଥିବା ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, ତୀର ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଗକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ । ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କ ରୂପ, ଶରୀର, ଆକୃତି, ହୃଦୟ ଓ ଭୂଷା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ; ସମସ୍ତେ ଅନ୍ମିଷ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ତକୁଇ ଦେଖୁଥିଲେ । ଏଠି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ନିୟୋଜିତ ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ରକୁଟିରେ ଅତିଥିର ଭଳି ଗ୍ରହଣ କରିଲେ । ଏହାପରେ, ଏହି ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଜଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ । ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ରାମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ଏହିପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ତାପସମାନେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ତୁମେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ । ରାଜା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରି ରାଘବ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଏହିପରି, ରାଜା ପୂଜିତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ତୁମ ଅଧିନରେ ବସୁଥିବା, ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ । ସହର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ନଥିବି, ତୁମେ ଆମର ରାଜା, ଲୋକଙ୍କ ନାଥ । ରାଜନ୍, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ରଖିଦେଇଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ତୁମେ ସଦା ଆମ ତାପସମାନେ, ଅଣ୍ଡ ପରି ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ତପସ୍ୟାଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ ।” ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଅନ୍ୟ ତାପସ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ । ଏଠିରେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ତାପସମାନଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଯାଇ ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଶୁଣାଯାଉନଥିଲା, କେବଳ ଝିଙ୍କିରି ପୋକାର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା । ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ରାମ ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ମନୁଷ୍ୟଭକ୍ଷୀ ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଘିରିଥିଲେ । ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଗଭୀର ଚକ୍ଷୁ, ବଡ଼ ମୁଁହ, ବିକୃତ ଓ ଫୁଲା ଠିବା, ଅସମ, ଉଚ୍ଚ, ଅକୃତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଥିଲା । ସେ ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଯାହା ଏଉଁ ସମୟରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ମୁଁହ ମୃତ୍ୟୁର ଗଭୀର ମୁଁହ ପରି ଖୋଲା ଥିଲା । ତାଙ୍କ ଲୋହା ଶଳା ଉପରେ ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ଭେଡିଆ, ଦଶଟି ଚିତଳ ଓ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଲଟକିଥିଲା, ଯାହା ଶିଙ୍ଗ ଓ ମାଂସରେ ଭିଜିଥିଲା ।