ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ପ୍ରକୃତିର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତପୋବନରେ ବସିଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ନାରୀ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ପରେ, ମୈଥିଳୀ ସୀତା, ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ଆଗରେ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏପରି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ସୀତା ଦେବୀଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ସମାନ ଦେଖାଯାଇ, ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ରାମଙ୍କଠାରେ ଗଲେ। ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ସୀତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭୂଷିତ ଦେଖି, ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ଆନୁଗ୍ରହ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ହେଲେ। ମୈଥିଳୀ ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ—ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ଆନୁଗ୍ରହ, ଦିଅଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, ମାଳା ଆଦି। ଏହି ସମ୍ମାନ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲେ, ଏହି ମାନ୍ୟତା ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ରାମ ସେ ଶୁଭ ରାତି କଟାଇଲେ, ତପସ୍ୱିନୀ ଓ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଭୋଗ କରି। ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା କରି, ତପସ୍ୱିନୀମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବନବାସୀ ତପସ୍ୱିନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେ ବନବାସୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱିନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ବନର ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିଲେ—ଏଠି ବହୁ ରାକ୍ଷସ, ମାନବ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱିନୀମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ରାଘବ, ତୁମେ ଏଠି ତପସ୍ୱିନୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ବନର ମହାମୁନିମାନେ ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଉପଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଏହିପଥ ଚାଲନ୍ତି, ତୁମେ ଏହିପଥରେ ବନର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ତପସ୍ୱିନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଉଥିବା ରାଘବ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବନର ଭିତରକୁ ଗଲେ, ଏହା ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମেঘମାଳା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଇଲା। ଏହିପରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା; ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ଆଦି କବି ଶ୍ରୀ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ, ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ବିବର୍ଣ୍ତ। ଏବେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ତପୋବନ କୁଶ ଘାସ ଓ ଚିରପଟ ରେ ଆବୃତ, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭରି, ଆକାଶର ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ଏହି ଆଶ୍ରମର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ସଦା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ମୃଗମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଚାରିପାଖ ଉଡ଼ୁଥିଲେ। ଏଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କରୁଥିଲେ, ବଡ଼ ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡ, କଠି, ପାତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଘାସ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଦାରୁ, ଜଳପାତ୍ର, ଫଳ ଓ ମୂଳ ରହିଥିଲା, ବଡ଼ ବନ ଗଛରେ ଶୁଭ ମଠା ଫଳ ଲଗିଥିଲା। ଅନେକ ପୁଷ୍ପ ଓ କମଳପାତ୍ର ତଳା ଅଞ୍ଚଳ ଜଳାଶୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଆଶ୍ରମ ହୋମ ଓ ଅନ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମ ଚନ୍ତନ ରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଏଠି ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଯମ୍ୟ ତପସ୍ୱିନୀମାନେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ଚିରପଟ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପରିଧାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ପ୍ରାଚୀନ ମୁନିମାନେ ବସୁଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ମୁନିମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଚନ୍ତନ ରେ ଗୁଞ୍ଜି ରଖିଥିଲେ। ଏହି ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ବୃନ୍ଦଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଶ୍ରୀମତୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୱିନୀମାନେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ବନବାସୀ ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କ ଶରୀର, ତାଙ୍କ ରୂପ, ଦୟା, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ମୁନିମାନେ ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଅନ୍ଧାରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମିଳିଲାନି। ଏଠି, ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିବେଶିତ, ରାଘବଙ୍କୁ ପତ୍ରକୁଟିରେ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ପରେ, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଆଦର ଦେଇ, ତେଜସ୍ୱୀ ତପସ୍ୱିନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଲେ। ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ, ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୂଳ, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ଦେଇ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ତୁମେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଘବ—ରାଜା ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରି, ରାଘବ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।" "ତେଣୁ, ରାଜା ପୂଜିତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ, ତୁମ ଅଧିନରେ ବସୁଥିବା, ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ନଗରରେ କିମ୍ବା ବନରେ, ତୁମେ ଆମର ରାଜା, ପ୍ରଜାଙ୍କ ନାଥ।" "ଓ ରାଜା, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ତୁମେ ସଦା ଆମ ତପସ୍ୱିନୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭ ପରି, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ।" ଏପରି କହି ମୁନିମାନେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ, ମୂଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ବନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱିନୀ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ନିପରି, ରାମଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ଏବେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତପସ୍ୱିନୀମାନଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାମ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦିଗରେ ବନର ଭିତରକୁ ଗଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମ ବନର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଗଲେ, ଏଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୀଟମାନେ ଗୁଞ୍ଜି ରହିଥିଲେ।