ଅତି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଚାରିପଟେ ଗଛମାନେ ସଂଘନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅତି କମ ପତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିଗବଳୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନଥିଲା। ରାତିର ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ ରାତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଚଳାଫେରା କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଆଶ୍ରମର ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଏହି ନିଶା ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଶିତାରାଶି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର ମୃଦୁ ଆଲୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ତାପସୀ ମହିଳା ଶିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏବେ ଯାଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; ରାମଙ୍କ ସେବା କର। ତୁମ ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି ମୁଁ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୈଥିଲୀ, ଏବେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ଶୋଭା ପାଓ; ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ମୋ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା।" ଏପରି ଭାବେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ଶିତା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି ଅଲଙ୍କୃତ ଶିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା ରାଘବ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ତାପସୀ ମହିଳାଙ୍କ ଦୟାମୟ ଉପହାର ପାଇଁ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା। ଏପରି ଦୟା ଉପହାର—ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଶିତା ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଓ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, କାରଣ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଏପରି ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା, ଯାହା ମାନବମାନେ ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ଭଳି ମୁଖ ଶୋଭାୟମାନ ରାମ, ତାପସ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସ୍ନେହରେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରିଥିବା ଏହି ଶୁଭ ରାତିଟିକେ ସୁଖରେ ଅତିବାହିତ କଲେ। ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଇ ନରଶାର୍ଦୂଳ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ତାପସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକାର୍ୟ କରି, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ରାମ ଔ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ବିପଦ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତପାୟୀ ବନ୍ୟପଶୁ ରହିଛନ୍ତି। "ହେ ରାଘବ, ଏହି ମହାବନରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ମାନଖାଇବା ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତପାୟୀ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନଙ୍କୁ, ସେମାନେ ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଏହି ମହାବନରେ ଫଳ ଆହରଣ କରୁଥିବା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଏହି ପଥ; ଏହି ଉପୟୁକ୍ତ ପଥ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି, ରାଘବ, ତୁମେ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କର।" ଏପରି ଭାବେ ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଶିତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘମାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏଠିଏ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶେ ଊଣିଶତମ ସର୍ଗର ଶେଷ, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାରାମାୟଣର ଏହି ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟର ଏହି ଅଂଶରେ ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏବେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସେଠାରେ କୁଶ ତୀର୍ଥ ଓ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଭାସ୍ୱର ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ଏହି ଆଶ୍ରମର ଅଙ୍ଗଣା ସଦା ପରିଷ୍କାର, ଅନେକ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘୁରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କରୁଥିଲେ, ବୃହତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ହୋମକୁସା, ଦୂଧାଞ୍ଜଳି, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏଠି ଅଗ୍ନିପ୍ରଦୀପ, ଜଳପାତ୍ର, ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ରହିଥିଲା, ମହାବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଶୁଭ ଓ ମଧୁର ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ନିୟମିତ ହୋମ ଓ ତ୍ୟାଗଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମକୁଳିରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ନିୟମିତ ଉପବାସୀ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଚର୍ମ ଓ କୁଶାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ତାପସମାନେ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୱନିରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଏହି ମୁନିବୃନ୍ଦଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ମହାତ୍ମା ତାପସମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଏଗିଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ନାରୀ ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଇ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ରାମଙ୍କ ରୂପ, ତାଙ୍କ ଗଠନ, ଶୋଭା, ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ବେଶ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉପବନ ଗୃହରେ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଅଗ୍ନିସ୍ମାନ ତାପସମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିଦେଲେ। ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଇ, ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଏପରି ଦେଇ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ତାପସମାନେ ହାତ ମିଳାଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଜନମାନସଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ବିଶ୍ରୁତ ରାଘବ। ରାଜା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସଦା ଗୌରବ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମାନ ରାଘବ ଜନମାନସଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।" "ଏହିପରି ରାଜା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ପାଉଥିବା, ଆମେ ତୁମର ରାଜ୍ୟର ବାସିନ୍ଦା; ଆମକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ସହର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ତୁମେ ଆମର ରାଜା, ପ୍ରଜାପତି। ରାଜନ୍, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ଏମିତି ତପଃସ୍ୱୀମାନେ ଭ୍ରୂଣ ସମାନ ରକ୍ଷାଯୋଗ୍ୟ, ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।