ଯେତେବେଳେ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋମ ଆହୁତି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବାୟୁରେ ଉଡୁଥିବା ପଟିଆ ପକ୍ଷୀର ଦେହ ପରି ଲାଲ ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଚାରିପଟେ ଗଛମାନେ ତଳି ଗଛପତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଘନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଏଠି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିବା ଯାଉନଥିଲା। ରାତିର ଜନ୍ତୁମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ, ଆଶ୍ରମର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀରେ ଶୁଇଥିଲେ। ସେଇ ରାତି ଉପରେ ଆସିଥିଲା, ତାରାମଣିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚନ୍ଦ୍ରିକାରେ ମୁଡ଼ି ଆକାଶରେ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା। ତେବେ, ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ଯାଅ, ରାମଙ୍କ ସେବା କର; ତୁମ ମଧୁର ବାଣୀରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୈଥିଲୀ, ଏଠାରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉ, ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ।” ଏପରି ଭାବେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ରାଘବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଏପରି ଭୂଷିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ଦୟା ଦାନରେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତା’ପରେ ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ—ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ଦୟା, ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଓ ମାଳା ବିଷୟରେ। ଏହି ମାନ ଦେଖି ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାନ୍ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ, କାରଣ ଏପରି ମାନ ମାନବମାନେ ଦୁର୍ଲଭ। ତା’ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅନନ୍ୟ ମୁହଁ ଥିବା ଆନନ୍ଦମୟ ରାମ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସ୍ନେହରେ ଅତିଥିସ୍ୱରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସେଇ ଶୁଭ ରାତିଟିକୁ କାଟିଦେଲେ। ପରେ ଏହି ରାତି ଅତିତ ହେଲାପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏବଂ ବନବାସୀ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେଇ ବନବାସୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ବନର ଭୟଙ୍କର ଦିକ୍ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ରକ୍ତପାନୀ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ରହନ୍ତି। “ହେ ରାଘବ, ଏହି ବଡ଼ ବନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ମାନବମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତପାନୀ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ରହନ୍ତି। ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅସାବଧାନ ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ହେଉଛି ବନରେ ଫଳ ଆଣିବା ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ପଥ; ଏହି ରାସ୍ତାରେ ଯିଅ, ରାଘବ, ଏହି କଠିନ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।” ଏଭଳି ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେମିତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘମାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହାରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ୧୧୯ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଏଠାରେ କୁଶ ଓ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଟି ଆକାଶରେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳ, ସେଠିର ଆଙ୍ଗନ ସଦା ପରିଷ୍କୃତ, ଅନେକ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଆପ୍ସରାମାନେ ସେଠି ସଦା ମାନ୍ୟ ଓ ସେବା କରୁଥିଲେ, ବିସ୍ତୃତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ହୋମ ଦଣ୍ଡ, ପାତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଘାସରେ ଶୋଭିତ। ଉପଲବ୍ଧ କାଠ, ଘଡ଼ା, ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ରହିଥିଲା; ମହାବୃକ୍ଷମାନେ ଶୁଭ୍ର ଓ ମଧୁର ଫଳ ଦେଇ ଛାୟା କରିଥିଲେ। ହୋମ ଓ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଗଞ୍ଜିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମ ରହିଥିବା ଜଳାଶୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ରୋଷକୁ ଜୟ କରିଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ, ତାଳଚର୍ମ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମହାନ ମୁନିମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ବ୍ରହ୍ମାର ନିବାସ ସମାନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମନାଦ ଗଞ୍ଜିଥିଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଥିବା ସେଇ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ମହାନ୍ୟ ରାଘବ ଦେଖିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ମହାନ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଧରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଶୁଭ ମନେଇ ଶ୍ରୀମତୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ବନବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଚକିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ଶରୀର, ଗଠନ, ଶୋଭା, କୋମଳତା ଓ ଭୂଷାକୁ ତକ୍ଷଣା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଭରି ରାମ, ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ରହିଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ଉଦ୍ୟତ ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗଛପତ୍ର ଘରେ ଅତିଥିସ୍ୱରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ, ପ୍ରଥାନୁସାରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିଲେ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତପସ୍ୱୀମାନେ ହସ୍ତଯୋଗେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ—“ତୁମେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ। ରାଜା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମାନ ରାଘବ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ରାଜା ପୂଜିତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ତୁମ ଅଧିନବର୍ତ୍ତୀ, ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ସହର କିମ୍ବା ବନରେ ଯେଉଁଠି ନଥିବା, ତୁମେ ଆମ ରାଜା, ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ। ରାଜା, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ତୁମେ ସଦା ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଅଣ୍ଡସମାନ ରକ୍ଷା କର।" ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।