ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ ଯେତେବେଳେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଶିବଧନୁକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଟାଣିଲେ, ଧନୁଷ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ତାହାର ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ଆକାଶରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ମେଘର ଗର୍ଜନା ପରି ଶୁଣାଗଲା। ତାପରେ, ମୋର ପିତାଜୀ ଜନକ, ତାଙ୍କ ଦିଆ ଶବ୍ଦ ପ୍ରତି ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ ଏବଂ କୂଶଳ ଜଳପାତ୍ର ଉଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ରାଘବ, ଅର୍ଥାତ୍ ରାମ, ତାଙ୍କ ପିତା ଅୟୋଧ୍ୟାପତି ଦଶରଥଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅଜଣା ଥିବାରୁ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ମୋର ବୟସ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଦଶରଥଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ମୋର ପିତା ମୋତେ ସ୍ୱୟଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମୋର ନୀତିବାନ୍ ଭଉଣୀ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ପିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବର ସଭାରେ ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କଲି ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ମୋର ପତି, ସମସ୍ତ ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ହେଲି। ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଅଠାର ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି କଥା ବଡ଼ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅନସୂୟା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ସୀତାଙ୍କ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ମଧୁର ଥିଲା। ତୁମ ମୁଖରୁ ସ୍ୱୟଂବର ଉତ୍ସବର ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇଛି, ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛି, ଶୁଭ୍ର ରାତି ଆସିଛି। ସାଂଧ୍ୟାବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜି ଦିନଟି ଅତିବାହିତ କରିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣାଯାଉଛି। ଏଠାରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳ ଧରି, ନିର୍ମଳପରିଧାନରେ ଏକଠି ହେଉଛନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟତ ହୋମ ଦେଇବା ପରେ, ଲାଲ ଧୂଆଁ ଆକାଶରେ ଉଠୁଛି, ଯାହା ପଟେର ଦେହ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ବୃକ୍ଷମାନେ ଅଳ୍ପପତ୍ର ହୋଇ ଚାରିପାଖରେ ଘନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏଠି ଏତେ ଦୂର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ। ରାତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳନ୍ତି, ଆଶ୍ରମର ମୃଗମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ଶୟାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶୁଭ୍ର ରାତି ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ମେଘରେ ଢାକା ହୋଇ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏବେ ତୁମେ ଯାଅ, ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; ରାମଙ୍କ ସେବା କର। ତୁମ ମଧୁର କଥାରେ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିଛି। ମୈଥିଳୀ, ଏବେ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଉ; ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନ। ଏପରି ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ସୀତା, ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାଘବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଏପରି ଅଳଙ୍କୃତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ବିନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ମମତାର ଉପହାରରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ—ତପସ୍ବିନୀଙ୍କ ମମତା, ଦିଆ ଜାମା, ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା। ଏହି ମହାନ୍ତୀ ସମ୍ମାନ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇଁଜଣେ ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ଏପରି ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରି ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଥିବା ଆନନ୍ଦମୟ ରାମ, ତପସ୍ବୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିବା ଶୁଭ୍ର ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ। ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ବୀର, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବନବାସୀ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ତେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତପାନୀ ମୃଗମାନେ ରହନ୍ତି। ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ରାଘବ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମହାମୁନିମାନେ ଫଳ ଚୟନ କରିବା ପଥ ଏହି, ଏହିପଥରେ ଚାଲି ତୁମେ କଠିନ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ରାଘବ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘମାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାପରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏଊଣିଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକିକୃତ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏଠି, କୁଶ ଓ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ଆଶ୍ରମ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁପରି ଆକାଶରେ ଦେଖିବାକୁ ଅଗ୍ରହ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ, ସଦା ପରିଷ୍କାର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ, ଅନେକ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଏଠି ସଦା ବିଭିନ୍ନ ଅପ୍ସରାମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, ବିସ୍ତୃତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ନିରାମିଷ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ବସିଥିଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ରହିଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ଓ ମଧୁର ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାବୃକ୍ଷ ଘେରି ରହିଥିଲା। ଏହି ଆଶ୍ରମ ହୋମ ଓ ଅର୍ପଣରେ ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମନାଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପର ଝିଲିମିଲି ହେଉଥିଲା। ଏଠି ଦମୀ ତପସ୍ବୀମାନେ, ଫଳମୂଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର କରୁଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପରି ଶୋଭା ଦେଉଥିିଲେ, ବ୍ରହ୍ମନାଦ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ଏଉଁପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ୍ର ଶ୍ରୀମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବା ଏହି ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ରାଘବ ଦେଖିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି, ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମତୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।