ସୀତା ଜନକୀ ନିଜ ପୁର୍ବ କଥା ଅନସୂୟାଙ୍କୁ କହିବାରେ ଏଭଳି ଉପକ୍ରମ କରିଲେ—ଜନକ ମହାରାଜଙ୍କ ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ଏତେ ଭାରୀ ଥିଲା, ଯେ ମଣିଷମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାହା ଉଠାଇପାରୁନଥିଲେ; ଏକା ଏକା ରାଜାମାନେ ତାହାକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ଷମ ହେବାର ଚିନ୍ତା କରିପାରିଲେନି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ମୋ ପିତା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଜନକ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେର ସମ୍ମୁଖରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ—“ଯିଏ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଠାଇ, ତାହାକୁ ତାରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଜନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବେ।” ଏହି ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭାରୀ ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଠାଇପାରିଲେନି; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ। ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଘବ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯେଉଁଠି ମୋ ପିତାଙ୍କର ଆଦର ଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଷୟରେ କହିଲେ—“ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଆପଣ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।” ଏପରେ ମୋ ପିତା ଧନୁଷ୍ୟକୁ ନେଇ ଆସିଲେ; ରାମ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଏହି ଭାରୀ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ। ଶକ୍ତି ସହିତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତାରେ, ଏବଂ ତାରେ ଟାଣିବା ସମୟରେ ଧନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଏହାର ଧ୍ୱନି ଆକାଶରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱ ମେଘ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ହେଲା। ତାପରେ, ମୋ ପିତା ନିଜ ଦିଅଉଥିବା ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ପାଣି ପାତ୍ର ଉଠାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ, ଆୟୋଧ୍ୟା ନାଥ ଦଶରଥଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜଣାନଥିବାରୁ ରାମ ଗ୍ରହଣ କରିଲେନି। ଏପରେ, ମୋ ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ୱଶୁର ଦଶରଥଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମୋ ପିତା ନିଜେ ମୋତେ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ପରି, ମୋ ମଧୁର ଭଉଣୀ ଉର୍ମିଳାକୁ ମୋ ପିତା ନିଜେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ। ଏଭଳି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଦିଆଯାଇଥିଲି, ଏବଂ ମୁଁ ନ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ମୋ ପତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ପୂର୍ବକ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ଏଭଳି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଅଠର ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସିଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଅନସୂୟା ସୀତାକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଅନସୂୟା କହିଲେ—“ତୁମେ ଯେ କଥା କହିଲା, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶୁଭ୍ର ଓ ମଧୁର; ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରର ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ତୁମ ମୁଖରୁ ଶୁଣି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି।” ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତାଉଛି, ଶୁଭ ରାତି ଆସିଯାଇଛି; ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦିନ ଭର ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି। ତପସ୍ୱୀମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ଜଳ ଭରା ପାତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ବସିଛନ୍ତି। ମୁନିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦୂତର ସ୍ମୋକ୍ ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଭଳି ଲାଲ ହୋଇ ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଛି। ଗଛମାନେ ପତ୍ରହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଘନ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦିଗ୍ ଦୃଶ୍ୟ ନାହିଁ। ରାତିର ଜନ୍ତୁମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳାଚଳ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଜନ୍ତୁମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି। ରାତି ଏବେ ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇଛି, ରାତିର ତାରାମଣି ଅଳଙ୍କୃତ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚନ୍ଦ୍ରିକାର ବସ୍ତ୍ର ମୁଡ଼ି ଆକାଶରେ ଉଦିତ ହେଉଛି। ଏବେ ତୁମେ ଯାଉ, ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; ରାମଙ୍କୁ ସେବା କର। ତୁମ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଏବେ, ମୈଥିଳୀ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କର; ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଚମକି ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ଏପରେ, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସୀତା ମୁଣ୍ଡ ଧରି ନମସ୍କାର କରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ରାଘବ ରାମ, ଏଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ସୀତାକୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ଦିଆ ମମତା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ଏପରେ, ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ଦିଆ ମମତା—ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, ମାଳା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ଏହି ମାନ୍ୟତା ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦ ହେଲେ; ଏହି ମାନ୍ୟତା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମାନ ଚମକୁଥିବା ରାମ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ମିଳି, ଏହି ଶୁଭ ରାତି ଉପଭୋଗ କଲେ। ପରଦିନ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଆରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନା ଦେଇ ଆଶ୍ରମରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅଟାଳ ଅରଣ୍ୟର ଭୟକୁ କହିଲେ—“ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁ ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତପାୟୀ ବନ୍ୟ ପଶୁ ରହିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଆରଣ୍ୟରେ ମୁନିମାନେ ଫଳ ଚୟନ କରିବା ପଥ ଏହି; ଏହି ଉପରେ ଚାଲି ଅଟାଳ ଅରଣ୍ୟକୁ ଏଣ୍ଟିବା ଉଚିତ।” ଏଭଳି ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ରାଘବ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘ ମାଛ ଭଳି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ଭଳି। ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଉଣିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା; ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ବିବର୍ଣ୍ଣ। ଏବେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହି ଆଶ୍ରମ କୁଶ ତୀର ଓ ବର୍କ ଚେରା ପୋଷାକରେ ଉତ୍କଟ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଆକାଶରେ ତେଜଉତ୍ସ୍ନ ବିରାଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକି ଉପସ୍ଥିତ।