ଜନକଙ୍କର ମହାଯଜ୍ଞରେ, ମହାବଳୀ ଭଗବାନ୍ ବରୁଣ ଖୁସିହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲୌକିକ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣପୁରୀ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେଇ ଧନୁଷ ଏତେ ଭାରୀ ଥିଲା, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଉଠାଇ ପାରିନଥିଲେ; ରାଜାମାନେ ରାତି ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉନଥିଲେ। ଏହି ଧନୁଷ ପାଇଁ ମିଳିବା ପରେ, ମୋ ପିତା ଜନକ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ— “ଏହି ଧନୁଷକୁ ଯେ କେହି ଉଠାଇ, ତାରେ ତାନିପାରିବେ, ସେଠି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ମୋ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିପାରିବେ।” ସେଇ ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରୀ ଧନୁଷକୁ ଦେଖି ରାଜାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଠାଇପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏମିତି ବହୁ ଦିନ ପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଘବ, ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଜଣାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଷୟରେ କହିଲେ— “ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।” ମୁନିଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମୋ ପିତା ଧନୁଷକୁ ଆଣିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ, ପ୍ରବଳ ରାମ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିଦେଲେ। ବଳ ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷକୁ ତାଣିଲେ, ଏବଂ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏହାକୁ ତାନି ଧାଗା ଲଗାଇଦେଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାମ ଏହାକୁ ଜୋରରେ ତାଣିଲେ, ଧନୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଏହାର ଧ୍ୱନି ଆକାଶରୁ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ହେଲା। ତାପରେ, ମୋ ପିତା ନିଜ ବଚନ ପାଳନ କରି, ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳପାତ୍ର ଉଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ସମୟରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅଜଣା ଥିବାରୁ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ପରେ, ବୟସ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଦଶରଥଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୋ ପିତା ମୋତେ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୋ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଦିଆଯାଇଥିଲି ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି। ଏଭଳି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୮ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଅନସୂୟା ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼େ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବେ ଏହି ସ୍ୱୟଂବର କଥା କହିଲ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ମଧୁର ଓ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ; ମୁଁ ସବୁ ଶୁଣି ଏବଂ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲି।” ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛି, ଶୁଭ ରାତି ଆସିଛି; ସଞ୍ଜ ପାହିଲେ ଜଙ୍ଗଲର ପକ୍ଷୀମାନେ ଦିନ ଭର ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜି ଏବେ ଶୋଇଯିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିଥିବା ଋଷିମାନେ ଜଳଘଟ ହାତରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜଳଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ମୁନିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବେଦିତ ହୋମ କରନ୍ତି, ତାହାର ଧୂଆଁ ପକ୍ଷୀ ରଙ୍ଗ ପରି ଲାଲ ହୋଇ ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଛି। ଅଳ୍ପ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛମାନେ ଚାରିପାଖ ଘନ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦିଗ୍ଦିଶା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ରାତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁଠାରେ ଚଳାଚଳ କରୁଛନ୍ତି, ଆଶ୍ରମର ମୃଗମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ ଶୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ରାତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତାରାମଣିରେ ଶୋଭିତ ସୀତା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଆକାଶରେ ଉଦୟ ହେଉଛି। “ଏବେ ଯାଅ, ରାମଙ୍କର ସେବା କର; ତୁମ ମଧୁର କଥାରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୈଥିଲୀ, ଏଠି ଆସି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଉ; ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ତୁମେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ।” ଏହିପରି କହି, ଅନସୂୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ରାଘବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ସୀତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖି, ତାପସୀ ଅନସୂୟାଙ୍କ ଏହି ମମତା ଦାନ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ସୀତା ସମସ୍ତ ଘଟଣା—ତାପସୀ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା—ସବୁ କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ମାନସମ୍ମାନ ମିଳିଥିବା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରାମ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମୁହଁରେ, ତାପସୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅତିଥିସ୍ୱରୂପ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇଥିବା ସେଇ ଶୁଭ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ। ଏହି ରାତି ପରେ, ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାପସମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଶ୍ରମବାସୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେଠାରେ ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ବିଷୟରେ କହିଲେ— “ହେ ରାଘବ, ଏହି ମହାଅରଣ୍ୟରେ ବହୁ ରାକ୍ଷସ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଯେଉଁ ମହାମୁନିମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ସେହି ପଥରେ ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ।” ଏଭଳି, ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ରବି ମେଘମାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୯ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ବଳ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଏହି ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ତୁମେ ଏହା ଶୁଣ।