ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅନସୂୟା କହିଲେ, “ହେ ସୀତା, ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ଵୟଂବରରେ ବରଣ କରିଥିଲ। ମୁଁ ଏହି କଥାଟିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି; ଦୟାକରି ତୁମ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା କଥା ମତେ କହ।” ଏପରି ଅନସୂୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ନମ୍ର ଭାବେ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହୁଛି। ମିଥିଲାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଜନକ ନୀତି ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ଏକଦିନ ନିଜ ହାତରେ କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷ କରୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ମାଟିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଉପରକୁ ଆସିଲି। ମୋତେ ଧୂଳି ଲଗିଥିଲା, ମୁଁ ମାଟି ଉଛାଳି ଦେଉଥିଲି; ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଚମକିଯାଇଥିଲେ। ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଦେଖି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ କୋଳେ ନେଇ, ‘ଏହି ମୋ ଝିଅ’ ବୋଲି କହି ମୋପ୍ରତି ଅପାର ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ। ସେତେବେଳେ ଆକାଶରୁ ମାନବ ଅବା ନୁହେଁ ଏମିତି ଏକ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା: ‘ଏହା ଠିକ୍, ରାଜନ୍; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୁମ ଝିଅ।’ ଏହାରୁ ମୋର ପିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୋତେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଧନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଗିଲା। ମୋତେ ଜଣେ ମହାନୀତିମତୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ମୋତେ ମାତୃସ୍ନେହ ଓ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ ଓ ମମତାରେ ପାଳିଥିଲେ। ମୋ ବୟସ୍ ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ହେବାରେ, ମୋର ପିତା ଧନ ହାନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହି ଜଗତରେ, ଜେଉଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଝିଅ ଅବିବାହିତ ରହିଯାଏ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପିତା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ ଭୋଗନ୍ତି। ଏହି ଅପମାନ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମୋର ପିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ଏକ ତରକି ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନାହିଁ। ମୋ ଜନ୍ମ ଜନନୀ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି, ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ବର ମିଳିବାରେ ରାଜା ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ଅନେକ ଚିନ୍ତା ପରେ, ସେ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ: ‘ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଵୟଂବର କରିବି।’ ସେଠି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ବରୁଣ ଦେବେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ଦେଲେ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଏତେ ଭାରୀ ଥିଲା ଯେ, ମାନବ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉଠେଇପାରୁନଥିଲେ; ରାଜାମାନେ ଏହାକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲେନି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ, ମୋର ପିତା ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଘୋଷଣା କଲେ: ‘ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ବାଣ ଚାପିବା ଯେଉଁ ଶୂରବୀର, ସେ ମୋ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିବେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।’ ସେ ଅତି ଭାରୀ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ନମସ୍କାର କରି ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଅନେକ ଦିନ ପରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଘବ, ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ମୋର ପିତାଙ୍କର ଆଦରିତ ଅତିଥି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଷୟରେ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତୁ।’ ମୁନିଙ୍କ ଆବ୍ହାନରେ, ମୋର ପିତା ଧନୁଷ୍ୟ ଆଣିଲେ; ଏହି ମହାବଳଶାଳୀ ରାମ ମାତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହାକୁ ମୋଡ଼ିଦେଲେ। ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତାଣି ଚାପିଦେଲେ। ଏବେ ଶକ୍ତିରେ ତାଣିବା ସମୟରେ ଧନୁଷ୍ୟ ମଝିରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ତାହାର ଶବ୍ଦ ଆକାଶର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗଜ ଗର୍ଜନ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ତାପରେ, ମୋର ପିତା ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ବର୍ଦାନ ଦେବାକୁ ଜଳପାତ୍ର ଉଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ରାଘବ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିନଥିଲେ। ତାପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ସହ ସମ୍ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରେ, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏବଂ ମୋର ନୀତିମତୀ ଭଉଣୀ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ପିତା ନିଜ ହାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏଭଳି ମୁଁ ସ୍ଵୟଂବରରେ ରାମଙ୍କୁ ବର୍ଦାନ ଦେଇଥିଲି, ଏବଂ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ମୁଁ ମୋ ପତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ଏପରି ଭାବେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ଏକଶତ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶ୍ଲୋକର ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅନସୂୟା ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼େ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେ କଥା କହିଲ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ମନୋହର ଓ ମଧୁର; ସ୍ଵୟଂବରର ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ମୁଁ ତୁମ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲି, ଏବଂ ତୁମ କଥା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଦେଲା। ଦେଖ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୋଇଛି, ଶୁଭ ରାତି ଆସିଗଲା; ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଦିନ ଭରି ଆହାର ଖୋଜିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି ଶୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି। ଏଠାରେ ମୁନିମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି ଜଳପାତ୍ର ଧରି ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜିଛି। ଯେତେବେଳେ ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟତ ହୋମ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଧୂଆଁ ପକ୍ଷୀ ଦେହ ପରି ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ ବାୟୁରେ ଉଡୁଛି। ବନରେ ଗଛମାନେ ପତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଘନ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଦୂର ଦିଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ରାତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳାଚଳ କରୁଛନ୍ତି, ଆଶ୍ରମର ମୃଗମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ଶୁଅନ୍ତି। ହେ ସୀତା, ରାତି ଆସି ଚାଲିଛି, ତାରାମଣିରେ ଶୋଭିତ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚନ୍ଦ୍ରିକାର ଅଲୋକରେ ଢାକା ହୋଇ ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି।