ମୈଥିଲୀ ସୀତା ଆଶ୍ରମରେ ଅନସୂୟାଙ୍କ ନିକଟରୁ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମର ଉପହାର—ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ, ଆଭୂଷଣ ଓ ମାଳା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଦୟା ଉପହାର ପାଇ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ହସ୍ତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ତା ତପସ୍ଵିନୀ ମହିଳାଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସୀତା ଏପରି ଭାବେ ନିବେଶିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଅନସୂୟା ମୃଦୁ ଭାବେ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆରମ୍ଭ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ସୀତା, ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ତୁମକୁ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଘବ ସ୍ୱୟଂବରରେ ବିଜୟ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଏହି ଗଳ୍ପଟି ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବା; ଦୟାକରି ସବୁ ଖୁଟିନାଟି ସହିତ ମୋତେ କୁହ।" ଏପରି କହିଲାପରେ, ସୀତା ଶିଳ୍ପି ମହିଳାଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ଶୁଣନ୍ତୁ,” ଏବଂ ଗଳ୍ପ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସୀତା କହିଲେ—“ମିଥିଳା ରାଜ୍ୟର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଜନକ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନରପତି ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମ ଓ ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ନିଜ ହାତରେ ମାଟି ଚାଷ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ମାଟି ଭିତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଲି। ମାଟିରେ ଧୂଳି ଲଗିଥିବା ମୋତେ ଦେଖି, ରାଜା ଜନକ ଚମକିଯାଇଥିଲେ। ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ; ତେବେ ପ୍ରେମବଶତଃ ମୋତେ ଉଠାଇ ଆପଣଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇଲେ ଓ କହିଲେ, ‘ଏହି ମୋ ଝିଅ।’ ସେ ପ୍ରେମରେ ମୋତେ ଆବୃତ କଲେ। ତାହା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ମାନବେତର କଣ୍ଠରେ ଶବ୍ଦ ହେଲା—‘ଏହି ଏହି, ରାଜନ୍! ଧର୍ମରେ ଏ ତୁମର କନ୍ୟା।’ ଏହା ଶୁଣି ମୋ ପିତା ଜନକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ମୋତେ ପାଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅନୁଭବ କଲେ। ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମରେ ନିପୁଣ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲି; ସେ ମୋତେ ମାତୃସ୍ନେହ ଓ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ମୋ ବୟସ୍ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ବିବାହ ହେବା ଉପଯୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମୋ ପିତା ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହି ସଂସାରରେ ଜେଉଁ ପିତା ଝିଅକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିବାହ କରାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଅପମାନ ଆସୁଛି ଦେଖି ମୋ ପିତା ଅତି ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ହେଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ଏକ ଲୋକ ତୀର ପାଇ ପାରୁନାହିଁ। ମୁଁ ମହିଳା ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲି ଜାଣି, ମୋ ପିତା ବହୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଥାଯଥ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ବର ବାଛିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଭାବନାରେ ଅନେକ ଦିନ ଚିନ୍ତା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—‘ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବର ଆୟୋଜନ କରିବି।’ ତାଙ୍କ ମହା ଯଜ୍ଞରେ, ବରୁଣ ଦେବତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ତୀରଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଧନୁଷ ଏତେ ଭାରୀ ଥିଲା ଯେ, ମାନବମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଉଠେଇପାରୁନଥିଲେ; ରାଜାମାନେ ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବାଙ୍କା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଧନୁଷ ପାଇ ମୋ ପିତା ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଘୋଷଣା କଲେ—‘ଏହି ଧନୁଷ ଉଠାଇ ତାକୁ ତାଣିବେ, ସେ ମୋ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିପାରିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ସେଇ ପରି ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ସମ ଧନୁଷ ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ନିରାଶାରେ ଫେରିଗଲେ। ଏହା ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଘବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୋ ପିତାଙ୍କର ସମ୍ମାନିତ ଅତିଥି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଷୟରେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ରାମଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଦେଖାନ୍ତୁ।’ ଏପରି ସାଧୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ପିତା ଧନୁଷ ଆଣିଲେ; ତକ୍ଷଣାତ୍ ଶୂରବୀର ରାମ ଏହାକୁ ବାଙ୍କା କଲେ, ତାକୁ ତାଣିଲେ। ଶକ୍ତିସାହାଯ୍ୟରେ ଏହାକୁ ତୁରନ୍ତ ତାଣିଲେ ଓ ଧନୁଷ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଏହାର ଶବ୍ଦ ଆକାଶରୁ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା ପରି ଭୟାନକ ହେଲା। ତାପରେ, ମୋ ପିତା ଶବ୍ଦରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ମୋତେ ରାମକୁ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଓ ଜଳପାତ୍ର ଉଠେଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ସମୟରେ ରାଘବ, ଅୟୋଧ୍ୟାପତି ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିନଥିବାରୁ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ପରେ, ମୋ ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ଵଶୁର ଦଶରଥଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ପରେ, ମୋ ପିତା ମୋତେ ନିଜ ପରିଚୟ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ମୋ ଚାରିତ୍ର୍ୟବାନ୍ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ଏହି ସ୍ୱୟଂବରରେ ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଦିଆଯାଇଥିଲି ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ମୋ ପତି, ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖିଛି।” ଏହିପରି ସୀତା କଥା ଶେଷ କଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମବିଦ୍ୟା ଅନସୂୟା ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ସେ କହିଲେ—"ତୁମ କଥା ଏତେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ, ଶୁଭ୍ର ଓ ମଧୁର ଯେ, ସ୍ୱୟଂବରର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ମୁଁ ତୁମ ମୁଖରୁ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲି।" ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଶୁଭ ରାତି ଆସିଛି; ବିହାଣୀ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜି ଦିନ ଭରି ଉଡ଼ିବା ପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଇ ଘରକୁ ଫେରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳପାତ୍ର ନେଇ, ତାଙ୍କର ଭିଜା ପୋଷାକରେ ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ନିୟମିତ ହୋମ କରିବା ପରେ, ପବନ ଚଳିତ ଧୂଆଁ ପଟିଅଳିର ଦେହ ପରି ଲାଲ ଛାୟା ନେଇ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି।