ଏହି ଉତ୍କଳମୟ କଥାରେ, ରାମ ମୁନି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦଳକୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଏକ ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରି, ପ୍ରଧାନ ମୁନିଙ୍କୁ ଶିରୋଧାର୍ୟ କରି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁମତି ଏବଂ ଉପଦେଶ ନେଇ, ନିଜ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରତିଫେରିଲେ। ତଥାପି, ରାଘବ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୁନିମାନେ ଏହା ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ; କାରଣ ତାପସମାନେ, ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଚାରରେ ଅଟୁଟ, ସଦା ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏଠିରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଉ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହାପରେ, ତାପସମାନେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଲେ ପରେ, ରାଘବ ଭାବିଲେ ଏବଂ ବହୁ କାରଣରୁ ଏଠି ରହିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖିଲେ। ଏଠିରେ, ଭରତ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ, ମୋ ମାତାମାନେ ଏବଂ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏହି ସଂସ୍ମୃତି ମୋ ମନକୁ ସଦା ବିନ୍ଦୁ କରେ। ଏଠି ଭରତ, ମହାତ୍ମା ଭରତ, ତାଙ୍କର ଶିବିର ଏଠି ବସାଇଥିଲେ, ମାଟି ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ହାତୀମାନଙ୍କର ମଳରେ ଭଲଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହିପରି ଭାବି, ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଘବ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାମ, ଅତ୍ରି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ଶିରୋଧାର୍ୟ କଲେ; ଏବଂ ଆଦରିଆ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ନିଜେ ଅତି ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଅତିଥିସେବା କରି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଦର କଲେ, ସମ୍ବୃତ୍ତି ଦେଲେ। ଅତ୍ରି ମୁନି ତାଙ୍କ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ଜନନୀକୁ ଆଡ଼େଇ, ଆଦର ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ତିନି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ କଳ୍ୟାଣ ଚାହିଁଥିଲେ। ଅତ୍ରି ମୁନି ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଅନସୂୟା, ଅତି ଶୁଭା, ତାପସୀ, ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିଥିବା; ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତାପସୀ ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ। ଏହି ତାପସୀ, ଦଶ ବର୍ଷ ଅବିରତ ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ପୃଥିବୀ ଜଳିଯିବା ସମୟରେ, ତିନି ମୂଳ ଫଳ ଉତ୍ପାଦନ କରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଥିଲେ। ତିନି ଦ୍ରଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା, ଶୃଙ୍ଗାର ନିୟମରେ ଶୋଭିତ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଅନସୂୟା, ନିୟମରେ ଶୁଦ୍ଧ, ବିଘ୍ନର ନିବୃତି କରି, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଦଶ ଦିନ ରାତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ତିନି ତୁମ ପାଇଁ ମା ପରି, ଓ ନିର୍ମଳ ଏକ। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧା, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଯୋଗ୍ୟ, ସଦା କ୍ରୋଧ ହୀନ, ଜଗତରେ ଅନସୂୟା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କର୍ମରେ ବିଶିଷ୍ଟ; ଏହି ମହିଳାଙ୍କୁ ଭଗିନୀ ସୀତା ଆଗେ ଆଗେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କର। ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଘବ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି କହି, ତାପରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ରାଜକୁମାରୀ, ଏହି ମୁନି କହିଥିବା ଶବ୍ଦ ତୁମେ ଶୁଣିଛ; ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ତାପସୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।" ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୀତା ଏହି ବୃଦ୍ଧା ତାପସୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞା, ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ନାମ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସୀତା, ଶୁଭା, ନିର୍ମଳ ତାପସୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱସ୍ଥ୍ୟ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ଏହାପରେ, ଅନସୂୟା, ଶୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛ; ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଅନୁସାରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ।" "ଓ ସୀତା, ତୁମେ ନିଜ ବନ୍ଧୁ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଶ୍ରୀ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ; ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଦୟାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଛ।" "ସେ ନଗରରେ ହେଉ କି ଜଙ୍ଗଲରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ଵଭାବ ଭଲ କି ଖରାପ, ଯେଉଁ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ପ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ହୁଏ।" "ସେ ଦୁଷ୍ଟ କି ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ କି ଧନ ହୀନ, ଉତ୍କଳ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା।" "ମୁଁ ଭାବିଲେ, ପତି ଠାରୁ ଉପରେ ଆଉ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ, ଓ ବୈଦେହୀ; ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଉପଯୁକ୍ତ, ତପସ୍ୟା ଫଳ ପରି।" "ଏହିପରି ଅଧମ ମହିଳାମାନେ ପତିର ଗୁଣ ଅପଗୁଣ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ହୃଦୟ କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେମାନେ ପତି ଉପରେ ନିର୍ଭର।" "ଏପରି ମହିଳାମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଅପମାନ ଏବଂ ଧର୍ମଚ୍ୟୁତି ପାଇଥିବା।" "କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମାଇଥିଲୀ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଜଗତର ଆଚାର ଜାଣି, ନିଜ ସ୍ଵଭାବ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ କରିବ; ଧର୍ମର ଅନୁସାରୀମାନେ ପରି।" "ଏହିପରି, ତୁମେ ଧର୍ମପତ୍ନୀର ପଥ ଅନୁସରଣ କର, ପତିର ଧର୍ମସହଯୋଗୀ ହେଉ; ଏହି ତୁମେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ଧର୍ମ ଦେବ।" ଏଠିରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ସତର ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏପରି ଅନସୂୟା କହିବା ପରେ, ଇର୍ଷ୍ୟା ହୀନ ବୈଦେହୀ ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ଆଦର ଦେଇ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଓ ଉତ୍କଳ ମହିଳା, ତୁମେ ଏପରି କହିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ପତି ନାରୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂଜା।" "ମୋ ପତି ଦୁଷ୍ଟ ହେଉ କି ଉତ୍କଳ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଚଳ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।" "ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଯେତେ, ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଦୟାଳୁ, ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ପ୍ରେମରେ ଅଟୁଟ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ମା ଓ ବାପା ପରି ପ୍ରିୟ; ଏହିପରି ଅଧିକ।" "ମହାବଳୀ ରାମ କୌଶଳ୍ୟା ପ୍ରତି ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ରାଜମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହିପରି।" "ଏହିପରି ରାଜା ଦେଖିଥିବା ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତିନି ମା ପରି ଆଦର କରିଥିବା, ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି।" "ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଏକାନ୍ତ ଏବଂ ଭୟାନକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିଲି, ସାସୁ ଦେଇଥିବା ଉପଦେଶ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅଟୁଟ।" "ଏବଂ ମୋ ମାତା ବିବାହ ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମନରେ ରଖିଛି।" "ତୁମ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ମୋରେ ପୁନଃ ସ୍ମୃତି ଆସିଛି, ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞା; ପତି ସେବା ନାରୀ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାରୁ ବଡ଼।" ଏହିପରି ଉତ୍କଳ ମୟ କଥାରେ, ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ଅନସୂୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଆଦର, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ନାରୀର ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାର ଅମୂଳ୍ୟ ଉପଦେଶ ଚାଲିଯାଇଥିଲା।